این شعر دقیقاً نظر نیما را در باب عدم توفیق در انتقال احساس شاعر به خواننده تأیید می كند. در اینجا شاعر به طبیعت خطاب می كند و از صناعت تشخیص هم استفاده می كند ولی احساسات فردی و عواطف انسانی خود شاعر در طبیعت تجسم نمی یابد بلكه به بازنمایی پاره ای خصوصیات انسانی عام در طبیعت اكتفا می شود. اما به هر حال همین شعر هم در مقایسه با اشعار سنتی و كلاسیك بر این دوره تاریخی استشعر حیدرعلی كمالی كه نیما به آن اشاره كرده است، «طبیعت» نام دارد:

ای راز نهان و فصل مبهم

تا چند مرا به غم گدازی

بگرفتی اگر چه نام عالم

در چشم منی شگفت بازی

تو یكسره صورتی و من هم

دورم ز محــــبت مــجــــازی

دل بر تو كسی دهد مسلم

كاو را از تو نیست بی نیازی

یا هست ز بخت خویش خرم......۲۸البته كمالی چندین شعر در این قالب سروده و برخی از آنها قبل از سروده شدن شعر نیما و به تقلید از شعر «یادآر ز شمع مرده یاد آر» دهخدا سروده شده اند اما این شعر یقیناً به پیروی از شعر نیما سروده شده است.

شاعر در بندهای مختلف این شعر در مقابل رازهای طبیعت مثل ماه، خورشید؛ آسمان و دریا ابراز شگفتی می كند و از روزگار و طبیعت می خواهد كه با انسان ها مهربان تر و بهتر باشند. این شعر نیز احساسات فردی و روحیات شاعر را آنچنان كه در شعر «ای شب» دیده می شود نشان نمی دهد. جالب این است كه علاوه بر این كه زبان شعری كمالی كهنه تر از زبان نیماست، شاعر در بند پایانی همچون شاعران قدیم، تخلص خود را نیز ذكر می كند و به دامن عرفان مرسوم پناه می برد:

بگذار كمالی این سخن را

كه زی تو نمی رسد جوانی.....

آن جذبه بجوی تا بتابد

از هر بن مویت آفتابی...

در مجموع می توان گفت كه شعرهای «قصه رنگ پریده»، «ای شب» و «افسانه» سه گانه رمانتیكی را شكل داده اند كه نقطه آغاز رمانتیسم نیما و مرحله تازه ای از تحول مكتب رمانتیسم در ادبیات جدید فارسی را نشان می دهند. هر سه شعر از نظر درونمایه و محتوا كاملاً رمانتیك محسوب می شوند ولی از نظر فرم و ساختار در زنجیره ای تكاملی، از تقلید فرم های كهن به جانب نوآوری سیر می كنند

پانوشت:

* عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت معلم

۱- شفیعی كدكنی، محمد رضا؟ ادوار شعر فارسی، انتشارات توس ۱۳۵۹، ص ۵۴.

۲- شعر «افسانه» نیز ادامه و تكامل طبییعی این دو شعر محسوب می شود. درباره جنبه های رمانتیك این شعر، رجوع شود به جعفری، مسعود «افسانه» اوج رمانتیسم نیما» فصلنامه هنر، سال ۲۰، ش ۵۰، زمستان ۱۳۸۰.

۳- نیما یوشیج (علی اسفندیاری) «سخنرانی نیما در كنگره نویسندگان» ۱۳۲۵، نخستین كنگره نویسندگان ایران، بی نا، تهران ۱۳۵۷، ص ۶۳.

۴- همان، ص ۶۲- ۶۳.

۵- شفیعی كدكنی به روحیه رمانتیك این شعر اشاره كرده است و تازگی آن را ناشی از بیان احساس تنهایی و غربت می داند(ادوار شعر فارسی، ص ۱۱۷- ۱۸)

۶- نخستین كنگره نویسندگان ایران، ص ۶۳، نیز رجوع شود به آرین پور، یحیی؛ از صبا تا نیما، انتشارات زوار، ج ۲، ص ۴۶۷.

۷- Shaffil Kadkani: Persian Literature from the Time of jami to the presen day&#۸۰۶;handbuch der orientalistik, P. ۱۹۰.

و نیز ترجمه فارسی آن در آژند، یعقوب. ادبیات نوین ایران، امیر كبیر، ۱۳۶۳، ص ۳۵۰.

۸- هشترودی، محمدضیاء منتخبات آثار، بروخیم، ۱۳۴۲، قمری، ص ۶۰.

۹- همان، ص ۶۶.

۱۰- زرین كوب، حمید. چشم انداز شعر نو، انتشارات توس، ۱۳۵۸، ص ۴۹-۵۱ .

۱۱- در این مورد رجوع شود به پورنامداریان، تقی. خانه ام ابری است، سروش ۱۳۷۷، ص ۴۸.

۱۲- درباره بدوی گرایی رمانتیك و دیدگاه روسو، رجوع شود به جعفری، مسعود: سیر رمانتیسم در اروپا. نشر مركز ۱۳۷۸۷، ص ۸۶- ۱۱۷.

۱۳- نیما یوشیج (علی اسفندیاری) نامه ها، به كوشش سیروس طاهباز دفترهای زمانه، ۱۳۶۸، ص ۲۳.

۱۴- نیما یوشیج (علی اسفندیاری) مجموعه كامل اشعار نیما یوشیج، به كوشش سیروس طاهباز، انتشارت نگاه، ۱۳۷۰، ص ۳۳- ۱۷.

۱۵- درباره مفهوم رمانتیك ستایش كودكی و تصویر رمانتیك هنرمند تنها رجوع شود به جعفری، مسعود، سیر رمانتیسم در اروپا، ص ۹۱، و ۲۷۶.

۱۶- برای تحلیلی از این شعر، همچنین رجوع شود به پورنامداریان، تقی. خانه ام ابری است، ص، ۴۷- ۴۵.

۱۷- شفیعی كدكنی، محمدرضا،»نخستین گام ها در راه تحول شعر معاصر» هیرمند، بهار ۱۳۴۴، ص ۴۳۰.

۱۸- نخستین كنگره نویسندگان ایران، ص ۶۳.

۱۹- نیما یوشیج (علی اسفندیاری): «ای شب» نوبها، سال ۱۳، دوره ۵، ش ۱۰، ۶ قوس ۱۳۰۱.

۲۰- خانلری، پرویز. هفتاد سخن، انتشارات توس، ۱۳۶۹، ج۳، ص ۲۷۶.

۲۱- شفیعی كدكنی، محدرضا. ادوار شعر فارسی، ص ۱۱۸.

۲۲- پورنامداریان، تقی، همان، ص ۵۸. درباره این شعر همچنین رجوع شود به مسكوب، شاهرخ داستان ادبیات و سرگذشت اجتماع، نشر فروزان روز، ۱۳۷۳، ص ۶۵، و بعد.

۲۳- آرین پور، یحیی. از صبا تا نیما، ج۲، ص ۴۷۰.

۲۴- در این باره رجوع شود به سیر رمانتیسم در اروپا، ص ۲۷۹ و ۲۸۴.

۲۵- درباره نظریه وردزورث، رجوع شود به وردزورث، ویلیام: «بخش هایی از مقدمه وردزورث بر ترانه های غنایی». ترجمه حسین پاینده، فصلنامه ارغنون سال اول، ش ۲، تابستان ۱۳۷۳،‌ص ۴۷۵۳.

۲۶- نیما یوشیج (علی اسفندیاری) نامه ها، ص ۱۰۲۳.

۲۷- اسحاق، محمد: سخنوران نامی ایران، نشر طلوع، ۱۳۷۱، ج ۲، ص ۳۲.

۲۸- كمال، حیدرعلی. دیوان كمالی، بی نا، ۱۳۳۰، ص ۴۲.

دكتر مسعود جعفری

برگرفته از: كتاب ماه ادبیات و فلسفه ، شماره ۸۲