قرن بیستم در تاریخ تحولا ت سیاسی و اجتماعی ایران از جمله تأثیرگذارترین و روبه رشد ترین درهای سرنوشت ساز را در خود تجربه كرده است. در این قرن ایران دوبار به اشغال دولت های انگلیس و روسیه درآمد. یكی در جنگ جهانی نخست و دیگر در جنگ جهانی دوم؛ اما آنچه كه در جنگ جهانی دوم مطرح شد و هنوز هم می تواند به عنوان یك مساله تاریخی مورد توجه قرار گیرد، نقش فتنه انگیزانه اشغالگران به خصوص شوروی ها در ایران است.

آنها با سیاستی تفرقه افكنانه و با استفاده از افرادی ساده لوح و خودفروخته اقدام به تشكیل شبه دولت هایی تحت قیمومیت خود در مناطق شمال غرب و غرب ایران نمودند كه با واكنش شدید مردم آن مناطق و دولت ایران مواجه شد. در صفحه ۸ و ۹ روزنامه اعتماد ملی ویژه شوراها مطلبی تحت عنوان پیدایش شوراها چاپ شد كه در آن در ذكر نام <حكومت محلی آذربایجان> اشتباهی رخ داده بود. آنچه در این مقال می آید نگاهی دیگر به گوشه ای از تاریخ تحولا ت ایران است و تصحیح آن اشتباه.

۱) علا قه ایشان به اثبات این موضوع كه مشروطه خواهان ایران خواهان حكومت فدرال بوده از عجایب روزگار است. اولا مفهوم فدرالیسم و یا سانترالیزم و یا رجیونالیسم همگی مربوط به حكومت های مدرن هستند در حالی كه در زمان حكومت مظفرالدین شاه به هیچ وجه مفهومی كه از یك دولت مدرن انتظار می رود وجود نداشته است حال چگونه است كه مردم قبل از برپا نمودن مجلس و قبل از وجود دولتی با تفكیك قوای سه گانه (برطبق نظریه مونتسكیو كه بسیار در انقلا ب مشروطه نقش داشته است) همگی از روز اول خواهان حكومت فدرال بوده اند؟ در كدام نوشته روشنفكران و یا روحانیون طرفدار مشروطه این مفهوم وجود دارد؟ بدون شك بر همگان آشكار است كه اكثریت قریب به یقین روشنفكران عصر مشروطه متعلق به باشندگان قلب ایران- آذربایجان بوده اند. آخوندزاده، طالبوف تبریزی، شیخ محمد خیابانی و ... در كدام یك از نوشته های این بزرگان به فدرالیسم پرداخته شده است؟ مفهوم انجمن های ایالتی و ولا یتی منطبق بر نظریه شوراهای محلی و یا شهر و روستا بوده. در بسیاری از كشورها این شوراها با قدرت تمام در حال كار هستند بدون فدرال بودن، مگر ژاپن و یا سوئد كه قوی ترین و تاثیرگذارترین شوراهای شهر و روستا را دارند فدرال هستند؟

۲) اصولا مفهوم دولت- ملت ( )Nation-state مدرن می باشند و این مفهوم در ساختار اروپا كاملا منطقی است ولی در بسیاری از نقاط دیگر دنیا كه دارای تاریخ دیرین می باشند از دقت كافی برخوردار نمی باشد. چگونه می توان با این مفهوم خطوط مرزی كشورهای آفریقایی را توجیه نمود؟

در قاره آفریقا استعمارگران با توجه به منافع خود مرزبندی هایی را نموده اند كه از هیچ نمونه واحد و یا درستی پیروی ننموده است. همین وضعیت تا حدودی در بین كشورهای عرب منطقه نیز می باشد تمامی این مرزبندی ها بر اساس منافع انگلستان و یا دیگر استعمارگران بوده است. ولی در ایران در حدود ۳۰۰۰ سال حكومت مركزی وجود داشته است. در برهه هایی از تاریخ به علت ضعف حكومت مركزی و بر اثر تجاوزات دیگران ضربه هایی جبران ناپذیر به ایران وارد گردیده است ولی مفهوم ایران با تمام اقوام ایرانی وجود داشته و حس تعلق به كشوری واحد بین تمامی ایرانیان از دیرباز موجود می باشد. پس ادعای كپی برداری از قانون اساسی بلژیك به دلیل وجود اقوام متعدد و از این رو شبیه دانستن وضعیت آن كشور به ایران نمی تواند صحیح باشد. اصولا در آن زمان بلژیك كشوری سلطنتی بوده و از این رو نمونه خوبی برای نویسندگان قانون اساسی در زمان انقلا ب مشروطه می بوده است و نه به علت وجود ملل متعدد.

۳) ملی نامیدن حركت فرقه دموكرات آذربایجان به سركردگی پیشه وری و یا شورش قاضی محمد در كردستان یكی از موارد بسیار تعجب برانگیز است. هر دوی این حكومت ها كاملا وابسته به دولت شوروی به رهبری استالین بوده اند اگر حمایت نظامی و سیاسی شوروی نبود هیچگاه این حكومت ها نمی توانستند شكل بگیرند. جالب آنكه تمام حكومت قاضی محمد جمهوری مهاباد بود آنها حتی نتوانسته به كل كردستان دست پیدا كنند.

<مساله ای كه تقریبا در تمام نوشته های طرفداران فرقه دموكرات مسكوت گذاشته شده و به نوعی از آن طفره رفته اند رابطه ای است كه نه براساس دوستی و همكاری بلكه تا حد سرسپردگی پیش رفت.>

<می دانیم كه فرقه دموكرات تنها در پیشه وری خلا صه نمی شد بلكه جریانی بود كه به زودی پس از شكل گیری اش از دست او خارج شد و در دست هایی قرار گرفت كه قبل از این كه مطیع دستورهای او باشند مطیع دستورهای <آنسوی مرزها> بودند.

مقاله روزنامه كیهان مورخ ۷ آذر ماه ۱۳۲۴ در این مورد می نویسد: <دموكرات های آذربایجان بدانند كه بدون مساعدت سایر آزادیخواهان كشور غیرممكن است كه به یكی از آرمان های خود برسند و با این حرف ها، نه تنها آزادیخواهان ایران را از خود، رم خواهند داد، بلكه اصلا نهال آزادی را قبل از اینكه برگ و جانی بگیرد خواهند كشت... ما به حكومت نظامی راضی خواهیم شد اما به تجزیه مملكت و انحلا ل ملیت خویش راضی نخواهیم گشت. مادامی كه ایران باشد فرصت برای همه چیز باقی است. اگر ما بدان [دموكراسی، آزادی] نرسیدیم فرزندان ما یا فرزندان فرزندان ما خواهند رسید ولی اگر ایران نبود هیچ نخواهد بود.> <تاكید بیش از حد به این شعارها فرقه دموكرات را نه تنها از آزادیخواهان سراسر ایران جدا كرد بلكه در درون خود فرقه نیز باعث تفرقه گشت بسیاری از افسران فارسی زبان كه از تهران و نقاط مختلف ایران برای پیوستن به جنبش آذربایجان به آنجا رفته بودند وقتی به زبان فارسی صحبت می كردند توسط ژنرال كاویان وزیر جنگ حكومت فرقه به شدت تنبیه و توبیخ می شدند، رفتار سخیفی كه بعد از شكست فرقه دموكرات و در آن سوی مرزها نیز ادامه داشت.>

بنابراین چگونه می توان به افرادی كه به حكومتی كه آزادیخواه بزرگ تبریز، ثقه الا سلا م تبریزی و بسیاری از آزادیخواهان دیگر را به دار كشیده بود. سرسپرده بود ملی دانست.

این چگونه حكومت ملی و یا محلی بود كه مردم تبریز قبل از رسیدن ارتش ایران خودشان شروع به گرفتن انتقام از افراد فرقه دموكرات كردند و خودشان شهر را از فرقه دموكرات بازپس گرفتند و شروع به پایكوبی كردند.

مگر غیر از این است كه پرچم ملی ایران را حذف نمودند؟ تمامی اصلا حات را در راستای منافع حكومت شوروی و در چارچوب داخلی آن انجام می دادند؟ این چگونه حكومت ملی بود كه در حضور اشغالگران و آن هم شوروی كه كاری جز ضربه زدن به منافع ایران نداشته تشكیل شده است؟ حكومتی كه در برابر تمامی سنت ها و دیدگاه های ملی و مذهبی مردم آذربایجان ایستاد و آن را سركوب نمود.

سركنسول شوروی در تبریز به پیشه وری می گوید <سنی گتیرن سن دی یر گت[ >كسی كه تو را آورده به تو می گوید برو.]

آیا اینها كارنامه حكومت ملی است؟ پیشه وری در مقالا ت متعددی در مقام پاسخگویی به مرحوم دكتر مصدق كه مخالف با دادن امتیاز نفت شمال به شوروی بوده نوشته است، آیا پیشه وری شخصیتی ملی بود؟ پس چرا در مقابل مرحوم شادروان مصدق ایستاده بود؟

<به دنبال امتناع دكتر مصدق از امضای طرح رحیمیان، روزنامه های طرفدار شوروی مانند: داد، رهبر و آژیر، حملا ت خود را به دكتر مصدق تشدید كردند پیشه وری در روزنامه آژیر، تحت عنوان <آقای دكتر مصدق و رحیمیان كدام راست می گفتند> چنین نوشت: ... شما (دكتر مصدق) با املا ك و دارایی خود بیشتر از منافع ملت علا قه دارید، شما از بزرگترین ملا كین این كشور می باشید اغلب لوایح تقدیمی شما روی حفظ منابع طبقه ملا كین بوده است، شما از آزادی ملت می ترسید شما از دوستی دولت اتحاد جماهیر شوروی بیمناك می باشید، شما اگر واقعا ملت پرست هستید، واقعا می خواهید فداكاری كنید بفرمایید این گوی و این میدان؛ نبرد را از اینجا آغاز بكنید، امتیاز دارسی را لغو نمایید... شما از امضا نكردن لا یحه تقدیمی رحیمیان بزرگترین ضربت را به نفوذ و وجهه ملی خود وارد آوردید.

در مقابل حملا ت روزنامه های طرفدار شوروی، دكتر مصدق، طی نطق مهمی كه در جلسه ۲۸ آذر ۱۳۲۳ در مجلس ایراد كرد، برای رفع سوءتفاهمات پیش آمده و پاسخ به ایرادات پیشه وری، چنین گفت: هر كس كه در این روز و در این مملكت بخواهد به وطن خود خدمت كند و هر كس كه بخواهد منافع این جامعه را حفظ كند از دو طرف مورد خطاب است. یك وقت روزنامه های دست راست به من دشنام می دادند و روزنامه های دست چپ به شهادت اوراق خود مرا تحسین می نمودند امروز برای پیشنهادی كه من به مجلس نموده ام اولی ها ساكتند و دومی ها انتقاد می نمایند و هر كدام می خواهند كه من هر چه می گویم به منافع آنها باشد!

من روز یازدهم آذر چه گفته ام، من در آن روز چه كرده ام، من مگر از راه راست منحرف و یا از خدا بی خبر شده ام كه تا این درجه مورد عذابم!

من فقط یك حرف گفته ام او این است كه دادن امتیاز برخلا ف مصالح ایران است من از <آژانس تاس> گله ندارم كه چرا به بعضی از سخن چینی ها اهمیت می دهد و آنها را منعكس می نماید- بدیهی است مخبرینی كه از او پول می گیرند باید اخباری را تحویل نمایند؛ من از بعضی از جراید كه از انصاف خارج می شوند و از بعضی جراید كه مصالح ملی را با مصالح مرامی مخلوط می كنند سوال می نمایم كه در دوره زندگی، من چه وقت تحت نفوذ واقع شده ام...

من اگر اهل ایمان و عقیده نبودم ۲۰ سال با دولت دیكتاتوری جدال نمی نمودم، من با آن دولت جنگیدم، زندان رفتم و تحت نظارت درآمدم، من وقتی آزاد شدم كه دولت شوروی در صحنه سیاست این مملكت دخالت كرد؛ پس دلیلی ندارد كه من با یك سیاست موافقت كنم و با سیاست دولت شوروی مخالفت نمایم...

چنانكه من درگذشته دیده ام كه اگر اتحاد جماهیر شوروی از سیاست بین المللی ما غایب شود برای ما در هوای آزاد هم تنفس دشوار است.

من متاسفم كه بعد از سقوط دیكتاتوری به جای این كه سیاسیون این مملكت از تجارب گذشته عبرت بگیرند و به آزادیخواهان صدر مشروطیت تاسی كنند و از یك سیاست به تمام معنا ایرانی پیروی نمایند و به جای این كه نطق و قلم یعنی دو نعمتی را كه در سایه مشروطیت تحصیل شده در راه دفاع از مصالح ایران به كار برند و رشد ملی ما را به جهانیان ثابت نمایند به جهاتی كه از بیان آن شرم دارم عده ای شمال و عده ای جنوب را قبله حاجت خود ساخته اند و جار و جنجالی در این كشور راه انداخته اند كه هستی ما را تهدید می نماید...

در این ایام بعضی از عناصر از زبان و قلم خود مطلبی جاری می كنند كه ۲۰ سال قبل یك ایرانی جرات تفوه به آن نداشت. من چه گفته ام و كدام ذنب لا یغفر را نموده ام كه باید هدف این تیرهای زهرآگین شوم، من اگر قربانی شوم اهمیت ندارد جانم فدای ایران باد...

آنهایی كه مرا به عنوان ملا كی مخالف دولت شوروی قلمداد می كنند خوب است به حساب املا كی كه چهل سال است دست من و مال خانواده من است رسیدگی كنند و بدانند كه من برای جلب نفع آنجا زارع نبوده ام، من برای فرار از دیكتاتور، آنجا ساكن شده ام من در آنجا خادم مردمان بیچاره بوده ام ولی خادمی كه سطح زندگیش با مخدوم خیلی فرق داشت...>

فدرالیسم پایان كار نیست شروع فرآیند تجزیه ایران است. بعضی از كشورهای خارجی و موسسات وابسته به آنها چون اینترپرایز به سرپرستی مایكل لدین به شدت از این موضوع حمایت می كنند. جان بولتون بارها از تحركات قومی به عنوان اهرم فشار بر دولت ایران نام برده است. برنامه تلویزیونی ماهواره ای هم كه توسط این افراد حمایت می شوند مانند كانال گوناز تی وی (تلویزیون آذربایجان جنوبی! جالب آنكه نام سرزمینی كه این تئوری پردازان به دروغ آذربایجان شمالی می نامند همان سرزمین آران می باشد) هر روز با پخش دروغهای زیادتر و كشفیات عجیب و غریب خود در حوزه تاریخ از صبح تا شب دروغپردازی می كنند. هر چند لا زم است به این آقایان رفتار آبراهام لینكلن را با تجزیه طلبان جنوب در جریان جنگ شمال و جنوب یادآوری می كنیم.