● مناسبات اسرائیل و کشورهای منطقه در زمینه نظامی و امنیتی

همکاری نظامی و امنیتی میان رژیم صهیونیستی و کشورهای آفریقایی به ویژه منطقه شرق آفریقا، جایگاه ممتازی در نظریه امنیت اسرائیل دارد و یکی از اهداف این نظریه، ایجاد منابع تهدیدزا برای امنیت ملی جهان عرب و اسلام است. اسرائیل نقش مؤثری در آموزش و تربیت کادر نظامی و امنیتی کشورهای منطقه به ویژه اتیوپی، اریتره و کنیا داشته است. در اریتره، حدود ۶۵۰ مستشار نظامی فعالیت دارند. {۶۸} این رژیم در درگیری های مرزی میان اریتره و اتیوپی به دو طرف اسلحه و تجهیزات نظامی می فروخته است. اسرائیل در سال ۲۰۰۲ با کنگو دموکراتیک، ۱۲ قرارداد همکاری همه جانبه منعقد کرد که برخی از آنها مربوط به همکاری های امنیتی، اطلاعاتی و نظامی است. براساس آن، این رژیم دستگاه اطلاعاتی کنگو معروف به «انیر» را نوسازی کرد. همچنین اسرائیل در سال ۱۹۹۸، چند قرارداد نظامی و امنیتی با رواندا امضا کرد که به موجب آن، ارتش و پلیس این کشور را ساماندهی کرد. رژیم صهیونیستی با کنیا قرارداد اطلاعاتی- امنیتی منعقد کرد و براساس آن، ماهواره جاسوسی “عاموس یک” را برای کنترل امنیتی و جاسوسی بالای مدار ماهواره عربات قرار داد. رژیم اسرائیل در زمینه استفاده از تسهیلات زمینی، هوایی و دریایی کشورهای منطقه برای اهداف نظامی و امنیتی، با این کشورها قراردادهای محرمانه و آشکار بسته است. {۶۹}

اسرائیل در جنگ ۶ روزه (۵ژوئن ۱۹۶۷) با امضای یک قرارداد با اتیوپی توانست جزیره استراتژیک “راس سنتیان” در دریای سرخ را برای ایجاد یک پایگاه نظامی، اجازه نماید. {۷۰} همچنین رژیم اسرائیل در سال ۱۹۹۳، برای کسب تسهیلات دریایی، قراردادی راهبردی با اریتره بست که به موجب آن، توانست تسهیلات دریایی در جزایر فاطمه، فخر و مرسی را برای سرویس دهی به کشتی های نیروی دریایی خود، دریافت کند. همچنین براساس این قرارداد، اسرائیل یک ایستگاه راداری بر قله کوه سورکین که بلندترین قله منطقه است، برپا نمود تا حرکت کشتی ها را در منطقه باب المندب کنترل کند. در مقابل، این رژیم در زمینه نظامی، اقتصادی و کشاورزی به اریتره به کمک های فنی و اعتباری خواهد کرد. در سال ۱۹۹۶ و ۱۹۹۹، اسرائیل با اتیوپی قراردادهایی امضا نمود که براساس آن، اسرائیل می تواند درعملیات نظامی و اطلاعاتی خود از خاک، تسهیلات نظامی ولجستیکی اتیوپی استفاده کند. {۷۱}

ژنرال یوسی بن حنان، رئیس دایره کمک های فنی وزارت دفاع اسرائیل، در زمینه فروش اسلحه به کشورهای منطقه و کل آفریقا، اعلام کرد که ارزش فروش اسلحه به آفریقا در سال ۱۹۹۸، ۷/۱ میلیارد دلار بوده و در سال ۲۰۰۴ این رقم به ۴ میلیارد دلار رشد کرده است. {۷۲}

● حضور اسرائیل در بخش کشاورزی منطقه شرق آفریقا

از آنجایی که ۷۰ تا ۸۰ درصد کل نیروی کار آفریقا در بخش کشاورزی مشغول فعالیت هستند؛ از این رو رژیم صهیونیستی با درک واقعیت های موجود در منطقه و برای توسعه حضورش در اقتصاد و سیاست منطقه شرق آفریقا، فعالیت خود را در این منطقه در بخش کشاورزی، دامپروری و آبیاری و صنایع مربوط به این بخش ها، گسترش داد. رژیم صهیونیستی از تجارب گذشته خود در تأسیس مزارع دسته جمعی «کیبوتز» و مزارع تعاونی “موشاف”، در کشورهای آفریقای خاوری، استفاده نمود. {۷۳} همچنین تحت نظر ۶ کارشناس کشاورزی و شرکت آگولایدین، ۳ مزرعه بزرگ در کشور تانزانیا، تأسیس نموده است. {۷۴}

رژیم صهیونیستی علاوه بر همکاری کشاورزی با کشورهای این منطقه، برای تأسیس مزارع تولیدات کشاورزی جهت صدور تولیدات آن به فلسطین اشغالی یا به کشورهای اتحادیه اروپا اقدام به خرید زمین های حاصلخیز نمود. در همین راستا، شرکت انکودا در اتیوپی، حدود ۵۰ هزار هکتار زمین زراعتی خریداری کرده که بخش عمده این زمین ها را برای تولیدپنبه وبقیه رابرای دامپروری و ایجاد شرکت ها و صنایع لبنی اختصاص داده است. {۷۵}

اسرائیل توسط برخی شرکت های متخصص در امر توسعه روستایی و ایجاد مزارع نمونه، بسیاری از برنامه ها و پروژه های سازمان ملل در زمینه توسعه در منطقه شرق آفریقا را اجرا می کند و در این راستا به برخی اهداف راهبردی خود در این منطقه نایل می گردد. رژیم صهیونیستی با اغلب کشورهای منطقه، قراردادها و موافقتنامه هایی منعقد کرده که براساس آن، رژیم اسرائیل همکاری های کشاورزی، دامپروری و توسعه روستایی با کشورهای این منطقه را منوط به تأمین کودها، انواع حشره کش، ابزارهای کشاورزی و فناوری های مبارزه با آفت های کشاورزی و دامپروری و تأسیس مزارع نمونه از سوی شرکتهای اسرائیلی، نموده است. {۷۶}

آموزش کادرهای فنی آفریقایی در زمینه کشاورزی و دامپروری و مدیریت توسعه روستایی و مزارع نمونه، یکی از زمینه های همکاری رژیم صهیونیستی با کشورهای این منطقه است. همچنین این رژیم، در زمینه صنایع وابسته به کشاورزی و دامپروری در کشورهای منطقه سرمایه گذاری گسترده ای نموده است. در این راستا، در اریتره شرکت انکودا در بخش دامپروری و تولید گوشت سرخ سرمایه گذاری کلانی نموده و در اتیوپی شرکت اتاجن، کارخانه کنسروسازی گوشت ماهی ایجاد کرده و در کنیا چند سرمایه گذار اسرائیلی، کارخانه عظیم صنایع چوبی تأسیس نمودند و همچنین کارخانه کفش سازی در کنیا، ایجاد کرده اند که کفش های کشورهای منطقه را تأمین می کند. {۷۷}

● نتیجه گیری

افزایش نقش آمریکا و اسرائیل در منطقه شرق آفریقا پس از حادثه یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱، با عقب نشینی و انجماد نقش کشورهای اروپایی و عربی همراه بوده است. توسعه پهنه نفوذ اسرائیل در این منطقه بر روند منازعه اعراب و اسرائیل و فرایند تحولات منطقه خاورمیانه به طور مستقیم و غیرمستقیم تأثیر خواهد داشت و تهدیدی جدی برای نظام عربی خواهد بود. تداوم این فرایند به سود رژیم صهیونیستی، تأثیرات بسزایی بر آبراه ها و معابر دریایی منطقه خلیج فارس و دریای سرخ و اقیانوس هند خواهد داشت و در نتیجه، نقل و انتقال نفت از حوزه خلیج فارس به اروپا و منطقه مدیترانه را به خطر می اندازد و توازن منطقه ای را به سود این رژیم مختل خواهد کرد.

منابع

الف: کتاب

۱. جعفری والدانی، اصغر؛ ژیوپلیتیک جدید دریای سرخ و خلیج فارس، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی، تهران، ۱۳۸۱.

۲. المبارک…، احمد؛ (و نویسندگان دیگر) العرب و الدایره الافریقیه، مرکز دراسات الوحده العربیه، لبنان، بیروت اوت ۲۰۰۵.

۳. عواطف عبدالرحمن، اسرائیل و افریقیا، مرکز الابحاث الفلسطینیه، بیروت، ۱۹۷۴.

۴. عبدالسلطان، عبدالله؛ «البحر الاحمر و الصراع العربی الاسرائیلی»، مرکز دراسات الوحده العربیه، بیروت.

۵. عبدالعزیز ربیع، محمد؛ اسرائیل و القاره الافریقیه، الابعاد و المخاطر، سلسله دراسات صامد الاقتصادی.

۶. فایق، محمد؛ عبدالناصر و الثوره الافریقیه.

ب: مقالات

۱. احمدی عبدالرحمن، «نفوذ اسرائیل در آفریقا و بازتاب آن بر امنیت ملی اعراب»، ترجمه سید نعمت اله قادری، فصلنامه مطالعات آفریقا، بهار و تابستان ۱۳۸۲ صص ۴۶-۱۳.

۲. حمدی عبدالرحمن حسن، «التوازن الاقلیمی فی البحیرات العظمی و الامن المایی المصری»، مجله السیاسیه الدولیه شماره ۱۳۵، ژانویه ۱۹۹۹ صص ۳۷-۲۲.

۳. حمدی عبدالرحمن حسن، «الکو نغو بعد کابیلا… خریطه جدیده للبحیرات العظمی؟» سایت اسلام اون لاین. نت مورخ ۲۶ ژانویه ۲۰۰۱.

۴. حمدی عبدالرحمن حسن، «صراع البحیرات العظمی… صناعه محلیه و خبره اجنبیه»، سایت الجزیره ، نت، ملفات خاصه ۲۰۰۱.

۵. ابراهیم احمد بلوله، اسرائیل: استعمار جدید در آفریقا، ترجمه سید نعمت اله قادری، فصلنامه مطالعات آفریقا، بهار و تابستان ۱۳۸۴ صص۱۲۱-۷۷.

۶. عادل عبدالرحیم، «مصر والاردن تستعدان للمواجهه، هل تسدد القاهره و عمان فاتوره استجلاب ملیونی یهودی»، سایت Mohect. Comhttp://us

۷. احمد مفرحی، «بحران منطقه دریاچه های بزرگ»، فصلنامه آفریقا، سال چهارم شماره ششم بهار ۱۳۷۷ صص ۱۱۴-۹۷.

۸. نادیه سعدالدین، التغلغل «الاقتصادی الاسرائیلی فی شرق آفریقیا و انعکاسانه علی الامن القومی العربی»، مجله المستقبل العربی، السنه ۲۶، العدد ۲۹۲ (۲۰۰۳) صص ۵۶-۳۳.

۹. اصغر جعفری ولدانی: بی ثباتی در حوزه دریای سرخ، مجله اطلاعات سیاسی- اقتصادی شماره ۱۳۴-۱۳۲ (مهر و آبان ۱۳۷۷).

۱۰. «عملیتا موباسا و المصالح الاسرائیلیه فی آفریقیا»، مرکز المعلومات للدراسات و البحرث، روزنامه الخلیج چاپ امارات متحده عربی، مورخ ۱۳/۱۲/۲۰۰۲.

۱۱. محمد ابوفضل، «الفلاشا مره ثالثه من اثیوبیاک اسرائیل»، روزنامه الاتحاد چاپ امارات متحده عربی مورخ ۲۷/۱/۲۰۰۴.

۱۲. صالح النعامی، «الفلاشا بعد ۱۷ سنه فی اسرائیل: لم نحمد السمن و العسل»، سایت اسلام اون لاین. نت مورخ ۲۸/۵/۲۰۰۱.

۱۳. «رحله یهود الفلاشا عبر التاریخ». روزنامه الاحداث چاپ رباط- مغرب مورخ یکشنبه ۱۹ سپتامبر ۲۰۰۴.

۱۴. مها عبدالهادی، «الافلاشموره یستعدون للهجره الی اسرائیل»، سایت اسلام اون لاین، نت مورخ ۱۲ آوریل ۲۰۰۰.

۱۵. هشام الهلالی، «صفقه سریه جدیده لتهجیر یهودالفلاشا»، سایت اسلام اون لاین، نت مورخ ۱۳/۷/۲۰۰۰.

۱۶. احسان مرتضی، «الا من العربی و اشکالیات التغلغل الاسرائیلی فی افریقیا»، مجله الدفاع الوطنی، لبنان، بیروت شماره ۳۸ مورخ ۱/۱۰/۲۰۰۱.

۱۷. وایل عبدالغنی، «فی ظل الهجمه یرتب علی المنطقه، ماذا الاستعماریه للقرن الافریقی»؛ مجله البیان شماره ۱۹۶ ماه ژانویه و فوریه ۲۰۰۴ سایت

magazine. comwww. albayan۱۸. ابراهیم نصرالدین، المشرع الصهیونی فی افریقیا.

۱۹. عصام سلیمان، «الاطماع الصهیونه فی میاه حوض النیل»، مرکز الایحاث الافریقیه.

۲۰. نیل احمد حلمی: «امن البحر الاحمر و القرن الافریقی»، روزنامه السیات، چاپ کویت اکتبر ۱۹۷۸.

۲۱. حلمی عبدالکریم الزعبی؛ «القاره الافریقیه و اولویت ها فی السیاسه الخارجیه الصهیونیه»، مجله المستقبل العربی السنه ۷ العدد ۷۲ صص ۵۹-۳۷.

۲۲. امل الشاذلی: «الاطماع الاسریلیه فی القرن الافریقی»، مجله السیاسیه الدولیه، مصر، القاهره، شماره اکتب ۱۹۷۸. ۲۳. جمال عدوی، تغلغل النفوذ الاسرائیلی فی اریتریا … و علاقته بالاطماع الصهیونیه فی میاه النیل و البحر الاحمر (۳ شماره) نشریه الرای طعام چاپ خارطوم دسامبر ۲۰۰۲.

۲۴. بابکر علی عبدالکریم. «الابعاد الجیوسیاسیه و الاقتصادیه لامن من البحر الاحمر»، المجله السودانیه للدارسات الدبلوماسیه العدل الاول عام ۲۰۰۰ المجله الاول صص ۴۷-۳۹.

۲۵. حسن مکی، «مصر و اسرائیل و القرن الافریقی»، الحلقه الاولی مورخ ۴/۷/۲۰۰۴ روزنامه الرای العام چاپ خارطوم.

۲۶. آمانی «الطویل الازمه المحتمله فی شرق السودان»، سایت مرکز الدراسات السیاسیه و الاستراتیجیه بالاهرام مورخ ۲۹ نوامبر ۲۰۰۲.

۲۷. بدر حسن، «شافعی فی البحیرات العظمی… فرنسا ترندی ثوبا امریکیا» سایت اسلام اون لاین. نت مورخ ۲۱/۸/۲۰۰۱.

۲۸. محمد النحال، تطور الاستراتیجیه ا لاسرائیلیه فی القرن الافریقی و البحر الاحمر، شرکه مطابع السودان للعمله المحدوده- ط۳، الخرطوم ، ۲۰۰۳.

۲۹. حسن الحاج علی احمد، «الصراع فی منطقه البحیرات و اثره علی الامن المایی العربی»، المجله السودانیه للدراسات الدبلوماسیه العدد الاول عام ۲۰۰۰، المجله الاول صص ۲۳-۱۳.

۳۰. میتشیل جی، تطور السیاسیه الافریقیه الاسرائیل.

۳۱. مأمون الباقر، «صراع المصالح الامیرکیه الاوروبیه فی القاره السمراء»، روزنامه البیان چاپ امارات متحده عربی.

۳۲. حمدی عبدالرحمن حسن؛ «التوازن الاقلیمی فی شرق افریقیا»، مجله البیان.

۳۳. السدور الاسرائیلی فی البحیرات العظمی و شرق افریقیا، التقریر الاستراتیجی العربی (۲۰۰۵-۲۰۰۴) مرکز الدراسات السیاسیه و الاستراتیجیه بالاهرام.

پی نوشت ها

{۱}. ناحوغولدمان، اسرائیل الی این؟ ترجمه دکتر سخی خوری بیروت، دار الشرق العالمیه

{۲}. نادیه سعدالدین، «التغلغل الاقتصادی الاسرائیلی فی شرق افریقیا»، مجله المستقبل العربی السنه ۲۶ العدد ۲۹۲ (حزیران ۲۰۰۳) ص ۳۶.

{۳}. حسن مکی، «مصر و اسرائیل و القرن الفریقی»، الحلقه الاولی، الرای العام چاپ خارطوم مورخ ۴/۷/۲۰۰۴.

{۴}. عصام سلیمان، الاطماع الصهیونیه فی میاه حوض النیل، مرکز الابحاث الافریقیه.

{۵}. سلطان عبدالحمید، خلفیه عثمانی، با اعطای هرگونه امتیازاتی به یهودیان برای اسکان و اقامت در فلسطین مخالف بوده و هرتزل در مذاکراتش با سلطان عبدالحمید جهت گرفتن امتیازات خرید و فروش زمین در فلسطین ناموفق بود؛ از این رو اغلب مورخان این دوران تاریخی بر این عقیده هستند که یهودیان نقش موثری در سقوط سلطان داشتند و انقلاب جنبش ترک جوان در سال ۱۹۰۸ دسیسه و از تحریکات یهودیان و عاملی در فروپاشی دولت عثمانی و همچنین بستر مساعدی برای روی کار آمدن کمال پاشا بوده است.

{۶}. ابراهیم نصرالدین، المشروع الصهیونی فی افریقیا.

{۷}. حسن مکی، پیشین.

{۸}. میشیل جی، تطور السیاسیه الافریقیه الاسرائیل و کتاب محمد فایق؛ عبدالناصر و الثوره الافریقیه ص ۳۵.

{۹}. جمال عدوی، «تغلغل النفوذ الاسرائیلی فی اریتریا، الحلقه الاولی» روزنامه الرأی العام چاپ خارطوم دسامبر ۲۰۰۲.

{۱۰}. همان.

{۱۱}. حسن مکی، پیشین.

{۱۲}. محمد النحال، تطور الاستراتیجیه الاسرائیلیه فی القرن الافریقی و البحر الاحمر، مرکز الابحاث الاستراتیجیه الراصد.

{۱۳}. احسان مرتضی، «الامن العربی و اشکالیات التغلغل الاسرائیلی فی افریقیا»، مجله الدفاع الوطنی شماره ۳۸ مورخ ۱/۱۰/۲۰۰۱ – لبنان- بیروت.

{۱۴}. مأمونن الباقی. «صراع المصالح الامیرکیه الاوروبیه فی القاره المسراء»، روزنامه البیان چاپ امارات متحده عربی.

{۱۵}. اصغر جعفری ولدانی، ژئوپلیتیک جدید دریای سرخ ، ص ۲۳.

{۱۶}. جمال عدوی، تغلغل النفوذ الاسرائیلی فی اریتریا، الحلقه الثالثه.

{۱۷}. احسان مرتضی، پیشین ، ص ۱۹۴.

{۱۸}. همان.

{۱۹}. عبدالله عبدالسلطان، البحر الاحمر و الصراع العربی الاسرائیلی، ص ۲۲۷.

{۲۰}. اصغر جعفری ولدانی، پیشین، ص ۱۴۰.

{۲۱}. همان.

{۲۲}. عصام سلیمان، الاطماع فی میاه حوض النیل، مرکز الابحاث الافریقیه- سودان و نیز حسن الحاج علی احمد، الصراع فی منطقه- البحیرات و اثره علی الامن المایی العربی، المجله السودانیه للدراسات الدبلوماسیه الصدد الاول عام ۲۰۰۰ المجله الاول صص ۲۳-۱۳.

{۲۳}. احمد مفرحی، بحران منطقه دریاچه های بزرگ، صص ۱۱۴-۹۷ مجله مطالعات افریقا سال ۴ شماره ۶ بهار ۱۳۷۷ و نیز ابراهیم ولی پور، درگیری های منطقه دریاچه های بزرگ و نگاهی به ریشه های آن.

{۲۴ }. ابن بحران که در آغاز یک معضل منطقه ای و محلی بوده، در سال ۱۹۹۶ از منطقه شرق زئیر (کنگو دموکراتیک فعلی) آغاز شده، بعدها در پی گسترش پهنه آن به یک مسأله بین المللی تبدیل گردیده است.

{۲۵ }. بدر حسن شافعی، «فی البحیرات العظمی… فرنسا ترتدی ثوباً امریکیاً، اسلام اون لاین»، نت مورخ ۲۱/۱۸/۲۰۰۱.

{۲۶ }. حمدی عبدالرحمن حسن، «الکونغو بعد کابیلا»، از سایت اسلام اون لاین، و نت مورخ ۲۶ ژانویه ۲۰۰۱.

{۲۷ }. حمدی عبدالرحمن، «التوازن الاقلیمی فی البحیرات العظمی»، مجله السیاسیه الدولیه شماره ۱۳۵ مورخ ژانویه ۱۹۹۹ صص ۲۲-۳۷.

{۲۸ }. دکتور حمدی عبدالرحمن حسن، «صراع البحیرات العظمی… صناعه محلیه و خبره اجنبیه»، سایت الجزیره، نت، ملفات خاصه ۲۰۰۱.

{۲۹ }. حسن مکی، پیشین.

{۳۰ }. حسن مکی، پیشین.

{۳۱ }. همان.

{۳۲ }. جمال عدوی، تغلغل النفوذ الاسرائیلی فی اریتریا.

{۳۳ }. امانی الطویل، «الازمه المحتمله فی شرق السودان»، سایت مرکز الدراسات السیاسیه و الاستراتیجیه بالاهرام مورخ ۲۹ نوامبر ۲۰۰۴.

{۳۴ }. اصغر جعفری ولدانی، پیشین، ص ۷۳.

{۳۵ }. التقریر الاستراتیجی الافریقی، ص ۳۳.

{۳۶ }. بدر حسن شافعی، «فی البحیرات العظمی… فرنسا ترتدی ثوباً امریکیاً»، سایت اسلام اوین لاین. نت مورخ ۲۱/۸/۲۰۰۱.

{۳۷ }. التقریر الاستراتیجی الافریقی، ص ۳۲.

{۳۸ }. همان.

{۳۹ }. اصغر جعفری ولدانی، پیشین، ص ۴۵.

{۴۰ }. حمدی عبدالرحمن حسن، «التوازن الاقلیمی فی شرق آفریقیا»، مجله البیان و همچنین اصغر جعفری ولدانی، همان، فصل سوم صص ۵۴-۴۵.

{۴۱ }. التقریر الاستراتیجی الافریقی، (۲۰۰۲-۲۰۰۱) ص ۴۶۶.

{۴۲ }. همان، ص ۴۶۷.

{۴۳ }. همان، ص ۴۷۸.

{۴۴ }. محمد عبدالعزیز ربیع، اسرائیل و القاره الافریقیه، الابعاد و المخاطر سلسله دراسات صامد الاقتصادی، صص ۳۶-۳۵.

{۴۵ }. همان.

{۴۶ }. احسان مرتضی، الامن العربی و اشکالیات التغلغل الاسرائیلی فی افریقیا.

{۴۷ }. محمد عبدالعزیزه، پیشین، صص ۳۸-۳۵.

{۴۸ }. الدور الاسرائیلی فی الیحیرات العظمی و شرق افریقیا.

{۴۹ }. «الفلاشا مره ثالثه من ایثوبیا لأسرائیل محمد ابوالفضل»، روزنامه الاتحاد چاپ امارات متحده عربی ۲۷/۱/۲۰۰۴.

{۵۰ }. حمدی عبدالرحمن حسن، التوازن الاقلیمی فی شرق افریقیا.

{۵۱ }. اتحادیه کشورهای تجمع صنعاء با اجلاس سران کشورهای اتیوپی، سودان و یمن در اکتبر ۲۰۰۲ با اهداف مبارزه با تروریسم منطقه ای و همکاری های میان کشورهای عضو پا به صحنه سیاست منطقه گذاشت. سومالی در سال ۲۰۰۴ به آن پیوست. ولی اریتره و جیبوتی هنوز به آن نپیوستند.

{۵۲ }. البعد الاستراتیجی لعلاقات ا ریتریا و اسرائیل- حرکه الجهاد الاسلامی الارتری.

{۵۳ }. بابکر علی عبدالکریم، الابعاد الجیوسیاسیه و الاقتصادیه لأمن البحر الاحمر و نیز جمال عدوی، تغلغل النفوذ الاسرائیلی فی اریتریا… و علاقته بالاطماع الصهیونیسته فی میاه النیل و البحر الاحمر و حمدی عبدالرحمن: التوازن الاقلیمی فی شرق افریقیا.

{۵۴ }. ابراهیم احمد بلوله. «اسرائیل: استعمار جدید در آفریقا»، ترجمه سید نعمت الله قادری فصلنامه مطالعات آفریقا بهار و تابستان ۱۳۸۴ صص ۹۵-۹۱.

{۵۵ }. جمعیت آنها ۴۰ درصد می باشد و به عنوان یک اقلیت بزرگ در حال رقابت همه جانبه با عیساها می باشند. در زمان استعمار فرانسه این سرزمین به کشور عفار و عیسا یا سومالی فرانسوی معروف بوده است.

{۵۶ }. رسانه های گروهی عرب به ویژه مطبوعات مصر وامارات متحده عرب، گزارشهای مبسوطی درباره حضور رژیم صهیونیستی در سومالی منتشر کرده و از فراموش شدن سومالی توسط برادران عربش به شدت انتقاد می کردند.

{۵۷ }. التقریر الاستراتیجی الافریقی (۲۰۰۲-۲۰۰۱) ص ۳۵۹.

{۵۸ }. «کملینا مومباسا و المصالح الاسرائیلیه فی افریقیا»، مرکز المعلومات الدراسات و البحوث روزنامه الخلیج مورخ ۱۳ دسامبر ۲۰۰۲.

{۵۹ }. التقریر الاستراتیجی الافریقی ص ۳۵۹.

{۶۰ }. میتشیل جی، تطور السیاسیه الافریقیه لاسرائیل.

{۶۱ }. حمدی عبدالرحمن حسن، التوازن الاقلیمی فی شرق افریقیا و همچنین نادیه سعدالدین التغلغل الاقتصادی الاسرائیلی فی شرق افریقیا.

{۶۲ }. حسن الحاج علی احمد، «الصراع فی منطقه الجیرات و اثره علی الامن المائی العربی»، المجله السودانیه للدارسات الدبلوماسیه شماره یک سال ۲۰۰۰ ص ۲۳-۱۳.

{۶۳ }. التقریر الاستراتیجی الافریقی (۲۰۰۲-۲۰۰۱)، ص ۳۶۳.

{۶۴ }. حمدی عبدالرحمن، «صراع البحیرات العظمی»، سایت الجزیره نت ۲۰۰۱.

{۶۵ }. حمدی عبدالرحمن، «التوازن الاقلیمی فی البحیرات العظمی»، مجله السیاسیه الدولیه شماره ۱۳۵ ژانویه ۱۹۹۹ ص ۳۵.

{۶۶ }. براساس منابع خبری و اطلاعاتی کشورهای منطقه این شرکت وابسته به حزب راستگرای افراطی «شاس» می باشد، حمدی عبدالرحمن، الکونغو بعد کابیلا سایت اسلام اون لاین، نت، مورخ ژانویه ۲۰۰۱.

{۶۷ }. روزنامه الاهرام شماره های مختلف و نیز کتاب التقریر الاستراتیجی الافریقی ۲۰۰۲، ص ۳۶۳.

{۶۸ }. الدور الاسرائیلی فی البحیرات العظمی و شرق افریقیا، التقریر الاستراتیجی العربی (۲۰۰۵-۲۰۰۴) مرکز الدراسات السیاسیه و الاستراتیجیه بالاهرام.

{۶۹ }. التقریر الاستراتیجی الافریقی (۲۰۰۲-۲۰۰۱) صص ۳۵۹-۳۵۸.

{۷۰ }. الدور الاسرائیلی فی الجیرات العظمی و شرق افریقیا.

{۷۱ }. حمدی عبدالرحمن حسن، «التوازن الاقلیمی فی شرق افریقیا»، مجله البیان.

{۷۲ }. الدور الاسرائیلی فی الجیرات العظمی و شرق افریقیا

{۷۳ }. نادیه سعدالدین، پیشین، ص ۱۵۷.

{۷۴ }. همان، ص ۱۵۸.

{۷۵ }. همان.

{۷۶ }. نادیه سعدالدین، پیشین، ص ۱۵۹.

{۷۷ }. همان.

پاورقی ها

(۱). منظور از شرق آفریقا، مناطق شاخ آفریقای بزرگ و دریاچه های بزرگ است.

(۲). محقق مسائل آفریقا و خاورمیانه

(۳). ۸۵ درصد کل آبهای رود نیل که از سودان و مصر می گذرد از منابع آبی و سرچشمه های رود نیل در فلات اتیوپی، تغذیه می شود.

(۴). اغلب مسیحیان اتیوپی پیرو کلیسای قبطی مصر بوده و تابع آیین کلیسای ارتدوکس شرقی و مکتب مذهبی قبطی مصری هستند.

(۵). پس از یک دهه، در پی آشتی قبطیان اتیوپی و مصری، دوباره آن کلید به قبطیان مصری بازگشت.

۶). در منطقه جنوب سودان پیش از ۵۷۹ قبیله با ۴۰۰ زبان و لهجه، زندگی می کنند و در چارچوب آیین ادیان اسلامی، مسیحی و آفریقایی در حال همزیستی مشترکند.

(۷). این کتاب در اواخر ژوئیه سال ۲۰۰۲ منتشر شده است.

(۸). روزنامه های عربی به ویژه نشریات و مطبوعات مصر، سودان و عربستان سعودی.

(۹). در سال ۲۰۰۶ تولید روزانه نفت سودان به ۵۰۰ هزار بشکه افزایش یافت.

(۱۰). در سال ۱۹۹۷، هزینه نظامی اتیوپی بالغ بر ۹۵ میلیون دلار بوده که در سال ۲۰۰۰ به ۷۷۷ میلیون دلار رشد نمود.

(۱۱). جمعیت آنها بیش از ۶۰ درصد کل جمعیت جیبوتی و حاکمیت کشور را در دست دارند.

(۱۲). گزارش های روزنامه های عربی به ویژه مصر، یمن و عربستان سعودی.

(۱۳). اغلب مردم سومالی، مسلمان متعصب هستند.