▪متوقف کردن رشد بوته ها :

بیشتر انواع شمعدانی را اگر بحال خود بگذارند یک ساقه اصلی می دهد و وقتی این ساقه رشد کافی کرد ، که اغلب گل هم ندارد ، شاخه های اطراف بیرون می آیند .

این وضعیت رضایت بخش نیست .

ولی اگر سر ساقه اصلی را ببریم یعنی پنسمان کنیم ، دو جوانه نزدیک محل قطع رشد می کنند و اینها هم بنوبه خود تا حدی رشد کرده و از آن ببعد شاخه های جانبی رشد می کنند .

منظور از متوقف کردن رشد ، هم آهنگ و هم زمان کردن رشد جوانه ها می باشد .

شروع رشد شمعدانی در بهار و توقف در رشد و تولید گل آن در اواسط تابستان است .

و شروع مجدد رشد در موقع کوتاه شدن روز یعنی پائیز است .

موقع قلمه گرفتن ، معمولا در آخر مرداد و اوائل شهریور می باشد که گیاه مادری از قدرت و قوت کاملی برخوردار است .

قلمه هائی که گرفته میشود در آخر مهرماه دارای ریشه کامل می باشند و می توان آنها را در گلدان ۵/۸ سانتیمتر قطر کاشت .

در همین موقع که قلمه های ریشه دار جابجا میشود و باید از نقطه نموی قلمه ، سربرداری ( پنسمان ) شود .

شاخه هائی که قبل از نیمه زمستان رشد می کنند از رشد دو یا سه جوانه چانبی سرچشمه می گیرند .

رشد زیاد شاخه ها تا اوایل بهمن ماه احتمالا شروع نمی شود .

در این موقع در ظرف چند هفته شاخه های جوان جانبی شاخه های مجددی میدهند که دو یا سه بند دارند . اینها هم باید سر برداری ( پنسمان ) شوند .بنابراین برای تقویت بوته باید سعی کرد که شاخه های بیشتری ایجاد گردد .

در اواخر اسفند رشد شاخه ها و ریشه ها زیاد می شود و در این موقع است که تغییر اندازه گلدان لازم میباشد . باید بوته ها را به گلدانی که قطر دهانه آن ۱۱ سانتیمتر باشد منتقل نمود .

این تغییر گلدان ممکن است رشد بوته را مجددآ متوقف کند .

در اواسط فروردین اگر رشد خیلی زیاد است قسمتی از سرشاخه ها باید سر برداری شود و این آخرین پنسمان است .در اواسط خرداد بوته باید در یک حالت کامل باشد .

بعضی از انواع شمعدانی ها بیش از یک یا دو ساقه نمی دهند ولی بعصی پُر شاخ و بگند و احتیاج زیادی به سربرداری ندارند . فقط ممکن است گل دادن بوته را به عقب بیاندازد .

معمولا شمعدانی هائیکه یک ساقه راست دارند را پنسمان میکنند ولی مثلا در شمعدانی پیچ این کار معمول نیست ولی شمعدانی های معمولی و بعضی از شمعدانیهای اژدر را می توان با سربرداری فرم داد .

●گل گرفتن زمستانه

شمعدانی پیچ و عطری در تابستان گل می کنند و وقتی روزها کوتاه می شوند گل کردن آنها قطع میگردد .

شمعدانی اژدر ، در اواخر بهار و اوائل تابستان فقط یکمرتبه گل می کند .

ولی شمعدانی معمولی زونال طبیعتآ همیشه دارای گل است و حالت خواب لازم ندارد .

ولی این موضوع باین معنی نیست که اینها در نقاطی که زمستان سرد و ابری و تاریک دارندگل کنند . اما مسلم است که در اوایل زمستان اگر حرارت لازم ، آب کافی و نور لازم در اختیار بوته باشد شمعدانی ها در دیماه هم گل دارند .

برای اینکه بهترین نتیجه در زمستان گرفته شود ، باید قلمه ها را در اسفند و فروردین بزنند و بنا براین بوته ها در گلدان ۵/۱۲ سانتیمتر در پائیز گل می کنند .

تمام جوانه های گل باید تا شهریور و یا اواسط مهر بریده شود . یعنی تا موقعی که رشد گیاه ادامه دارد.

▪عمل آوردن شمعدانی در هوای آزاد :

تمام ارقام شمعدانی را در مناطق معتدل میتوان در هوای آزاد کاشت و عده کمی از آنها طاقت سرما را دارند و بقیه را باید در موقع شروع سرما به گلخانه برد تا از سرما محفوظ باشند .

شمعدانی زونال یا حلقه ای و شمعدانی پیچ برای کاشت در حاشیه ها مناسبند .

ولی شمعدانی عطری و اژدر مناسب نیستند .

در حاشیه ها نباید ارقام مختلف زیادی را باهم کاشت و حتی الامکان باید حاشیه عریض باشد تا رنگ گلها بیشتر و بهتر جلوه کند .

معمولا دو یا سه واریته اصلی در یک حاشیه ندرتا بنظر خوب می آیند .

حاشیه شمعدانی باید در آفتاب کامل در تمام روز قرار گیرد البته در وسط روز کمی سایه داشته باشد بهتر است .

در محل سایه شمعدانی بعوض گل کردن شاخ و برگ زیادی تولید می کند .

خاکهائی که کود زیاد خورده اند و غنی هستند بوته را بیشتر قوی می کنند و عوض اینکه بوته به گل بنشیند شاخ و برگ زیادی میدهد .

خاکهای اسیدی مانند خاک جنگل هائی که به بتازگی به باغ تبدیل شده اند نتیجه مطلوبی برای شمعدانی ندارند .

خاکهای لیمونی رسی برای شمعدانی خیلی مناسب است .

●آفات ، بیماریها و اختلالهای فیزیولوژیک :

شمعدانی نسبت به گیاهان زینتی دیگر نسبتآ قویتر و به آفات و بیماریها و اختلالهای فیزیولوژیک مقاوم تر است .

بوته هائی که خوب عمل آمده باشند کمتر به بیماریها مبتلا میشوند تا آنهائی که ضعیف و زجر کشیده هستند . اساس همه پیشگیریها عمل کشت است .

نور ، هوا ، حرارت و آب همیشه باید با احتیاج گیاه تناسب داشته باشد .

شمعدانی مورد حمله تعداد زیادی از آفات ، بیماریها ، ویروس ها ، باکتریها، و نماتودها قرار می گیرند که مهمترین آنها عبارتند از : شته های گیاهی ، کنه ها ، شپشک ها ، حلزون ها ، گال برگ ، بیماری های ویروسی و غیره .

بیماری های ویروسی که توسط حشرات مکنده ( شته ها ، زنجره ها ) و یا ابزارهای باغبانی ( قیچی ، چاقو و بیلچه ) منتقل می شوند و معمولا بدون درمان میباشند .

در بیماریهای ویروسی روی برگها رگ های بی رنگی آشکار می گردند و در آخرین مرحله زیان بیماری همراه پیچیدگی برگ می باشد .

اگر برگ را مقابل آفتاب نگاه داشته و به آن نگاه کنیم سلولهای مرده در برگ مشاهده میشود .

متاسفانه تشخیص این بیماری در مراحل اولیه بسیار مشکل است و زمانی آثار و علائم آن آشکار میشود که درمانی به غیر از کندن و سوزانیدن ندارد .

برای پیشگیری از بیماریهای ویروسی در مرحله اول باید حشرات ناقل ( شته ها ، زنجره ها ) را نابود کرد و در مرحله دوم وسائل و ابزار باغبانی را هنگام قلمه زدن ضدعفونی کرد .

▪گال برگ :

عامل ایجاد کننده گال برگ نوعی باکتری می باشد .

در برگها تولید تاول کرده و برگها را بشکل گل کلم در می آورد و باعث فساد برگها در نزدیک خاک و ریزش آنها می شود .

این بیماری نیز غیر قابل درمان بوده و باید بوته های مبتلا را از بین برد .

▪سیاه شدن ساقه و برگ ها :

این حالت در اثر بیماری قارچی پیتیوم pythiumبوجود می آید .

این بیماری باعث سیاه شدن انتهای قلمه در نزدیک سطح خاک میشود و در مدت کمی به سایر بوته ها سرایت می کند .

در این صورت بمحض اینکه بالای طوقه قهوه ای رنگ شد قلمه ها را باید بیرون اورده و آنها را از بین برد .

این بیماری فقط زمانی آشکار می شود که پوست ساقه صدمه خورده باشد .

ساقه های نرم و آبدار قلمه ها بیشتر مبتلا به این بیماری میشود .

در محیط مرطوب و رطوبت زیاد خاک ، اغلب قلمه ها به این بیماری مبتلا می گردند .

چاقو باید تیز باشد تا ته قلمه را خرد نکند و مقطع قلمه صاف باشد و ضمنا از آب دادن زیاد باید خودداری کرد .

▪افتادن برگ :

در حقیقت نمی توان اسم آن را بیماری فیزیولوژیکی گذاشت .

افتادن برگ واکنش یک گیاه سالم است برای اینکه خود را با شرایط متغیر سازگار کند موقع که تعادل بین روشنائی ، حرارت ، رطوبت و تعریق بهم میخورد و تغییر می کند ، گیاه خودش را با شرایط جدید تطبیق می دهد .

باین ترتیب هر وقت تغییرات قابل ملاحظه ای در حرارت یا شدت روشنائی اتفاق می افتد ، برگها میریزد .

از تغییر ناگهانی شرایط محیط تا حدود امکان باید پرهیز کرد .مثلا گلدانهای شمعدانی را در بهار وقتی از گلخانه بیرون می آورند ، چون به هوای بیرون عادت ندارند ، برگها کم و بیش می ریزند و برگهای جدید خود را با محیط خارج سازگار می کنند .

همچنین تعویض گلدان ممکن است باعث ریختن برگها شود ولی این موضوع زود جبران می شود و برگهای جدیدی بیرون میآید .

به طور آشکار نظیر همین اثرات ممکن است در اشتباهات کشت پیش آید .

گیاهی که خیلی خشک است و یا در زمین غرقاب است برگهایش می ریزد .

اما اینها دلایل غیر طبیعی هستند .

●پژمردگی :

پژمردگی گیاه در روزهای گرم و روشن اتفاق می افتد و این در موردی است که گیاه دارای ساقه های بلند و آبکی است و به طور ناگهانی مواجه با گرما میشود و آنقدر که رطوبت از دست می دهد ، نمی تواند از ریشه آب جذب کند .

در این موارد اغلب برگها و گاهی هم ساقه پژمرده شده و می افتد .

اگر در روزهای گرم اوائل بهار آب سرد به گیاه بدهیم ساقه ها خشبی شده و گیاه در مقابل تغییرات حرارت ناگهانی مقاوم میشود .