اما شگفت انگیزتر آنكه خروج این ذرات از ابعاد جهان ما و میان بر زدن آنها از میان ابعاد بالاتر هستی بدان معنا است كه گراویتون ها و نوترینوهای خنثی اساساً توانایی سفر در زمان را دارند. بنابراین «پاس» معتقد است كه به كمك این ذرات می توان امكان سفر در زمان را به طور تجربی به محك آزمون گذاشت.

اما چنین كاری چندان آسان نخواهد بود چراكه هیچ كس تاكنون موفق به دام اندازی یك گراویتون یا نوترینوی خنثی نشده است، زیرا آشكارسازی این ذرات بسیار نامحتمل و دشوار است. در هر ثانیه هزاران میلیارد نوترینوی معمولی از بدن ما می گذرند، اما ما متوجه عبور هیچ یك از آنها نمی شویم چراكه این ذرات، بسیار به ندرت با الكترون ها و اتم ها برهم كنش انجام می دهند.

اما احتمال برهم كنش نوترینوهای خنثی با ماده حتی از نوترینوهای معمولی هم كم تر است چراكه نوترینوهای خنثی تنها از طریق برهم كنش فوق العاده ضعیف گرانشی و نیز تبادل بوزون هیگز با ماده برهم كنش دارند. (بوزون هیگز، ذره ای است كه هنوز به طور تجربی كشف نشده است. جرم هریك از ذرات بنیادی در واقع ماحصل برهم كنش آنها با این ذره است.)

با همه این احوال «پاس» و همكارانش معتقدند كه براساس مكانیك كوانتومی راهی برای این مسئله وجود دارد.

قوانین فیزیك كوانتومی حاكی از آن است كه نوترینوها می توانند از نوعی به نوع دیگر تبدیل شوند. آزمایش های انجام شده در ژاپن و ایالات متحده نیز كه برای آشكارسازی نوترینوهای خورشیدی و نیز نوترینوهای حاصل از سایر منابع اخترفیزیكی طراحی شده اند، به طور تجربی موفق به تایید امكان تبدیل نوترینوها از نوعی به نوع دیگر شده اند.

همین مسئله در مورد نوترینوهای خنثی هم صادق است به گونه ای كه این نوترینوها نیز می توانند به نوترینوهای معمولی (كه با سهولت بسیار بیشتری قابل آشكارسازی هستند) تبدیل شوند و بالعكس. نكته حائز اهمیت آنكه احتمال این تبدیل، به تناسب چگالی محیطی كه نوترینوها در حال عبور از آن هستند، افزایش می یابد.

همین نكته بود كه سبب شد تا «پاس» و همكارانش پیشنهاد انجام آزمایشی را ارائه دهند كه خواهد توانست امكان سفر در زمان را به طور تجربی نشان دهد. در این آزمایش، باریكه ای از نوترینوهای معمولی از یك مركز تحقیقاتی واقع در قطب جنوب به سوی آشكارسازی در روی خط استوا ارسال خواهد شد. در هنگام عبور باریكه از میان كره زمین، بخشی از نوترینوها به نوترینوهای خنثی بدل خواهند شد. ازآنجایی كه این نوع نوترینوها قادرند از میان ابعاد بالاتر فراسوی جهان ما میان بر بزنند بنابراین زودتر از بقیه به آن سوی كره زمین خواهند رسید، به گونه ای كه گویی از نور هم سریع تر حركت كرده اند.

اما همین كه این نوترینوها از آن سوی زمین خارج شده و وارد اتمسفر شوند، دوباره تغییر نوع داده و به نوترینوهای معمولی (كه قابل آشكارسازی هستند) بدل خواهند شد. اما با توجه به چرخش زمین و در كمال تعجب، این نوترینوها (كه سریع تر از نور حركت كرده بودند) در زمانی پیش از زمان آغاز حركت خود به مقصد خواهند رسید!

هرچند انجام چنین آزمایشی فراتر از توانمندی های فناوری فعلی بشر است، اما همان طور كه «پاس» هم به درستی بدان اشاره دارد، انجام این آزمایش طی حداكثر۵۰ سال آینده میسر خواهد شد. البته تحقق چنین آزمایشی پیش از هرچیز نیازمند صحیح بودن دو پیش فرض است. شرط اول، وجود نوترینوهای خنثی است.

اگرچه اكنون بسیاری از فیزیكدان ها معتقدند كه چنین نوترینوهایی باید وجود داشته باشند، اما این امر هنوز به طور تجربی تایید نشده است. و شرط دوم آن است كه همان طور كه «پاس» فرض كرده است ما واقعاً در یك فضا- زمان خمیده غیرمتقارن زندگی می كنیم. اما چنین پیش فرضی تا چه حد قابل قبول است؟

هنگامی كه اینشتین، نظریه نسبیت عام را ارائه كرد، عملاً نشان داد كه فضا- زمان تحت چه شرایطی ممكن است خمیده و یا تخت باشد. اما معادلات اینشتین چیزی درباره هندسه واقعی جهان به ما نمی گوید (بلكه صرفاً حالت های ممكن این هندسه را به تصویر می كشد). بنابراین، به عنوان مثال كیهان شناسان صرفاً با اتكا به این معادلات نمی توانند بگویند كه آیا جهان ما تا بی نهایت ادامه دارد و یا اینكه این جهان، جهانی خمیده و بسته است. همین امر، در ماشین های زمان متفاوتی را بر روی فیزیكدان ها گشوده است، كه برخی قابل قبول تر از بقیه هستند.

به عنوان مثال، یكی از پاسخ های مشهور معادلات اینشتین كه برای نخستین بار توسط ریاضیدانی به نام «كورت گودل» (Godel. K) ارائه شد، جهانی را توصیف می كند كه با سرعت به دور خود درحال چرخش است.

در چنین جهانی نور به جای حركت در خط راست، در یك مسیر مارپیچی حركت خواهدكرد. «گودل» توانست نشان دهد مسافری كه در چنین جهانی مسیری طولانی را در اعماق كیهان طی می كند، قادر است حتی از نور هم پیشی گرفته و در زمانی پیش از شروع حركت خود از مبدأ، به آنجا بازگردد. به عبارتی جهان چرخنده گودل، همانند یك ماشین زمان عمل می كند. اما مسئله همان طور كه «پاس» هم بدان اشاره می كند، این است كه ما واقعاً در چنین جهانی زندگی نمی كنیم.

یكی دیگر از انواع ماشین زمان را می توان در درون سیاه چاله های چرخان جست وجو كرد. در سیاه چاله های چرخان، فضا- زمان آنچنان انحنا پیدا می كند كه جای فضا با زمان عوض می شود. اگرچه این نوع ماشین زمان واقعاً در جهان ما وجود دارد اما در اینجا هم مسئله آن است كه این سیاه چاله های چرخان عملاً خارج از دسترس ما هستند. اما پس از سیاه چاله های چرخان، نوبت به نوع دیگری از ماشین زمان می رسد كه ایده آن برای اولین بار توسط فیزیكدانی به نام «فرانك تیپلر» ( F.Tipler) مطرح شد.

این نوع ماشین زمان در فضا- زمان اطراف یك جرم استوانه ای چرخان نامتناهی شكل می گیرد، اما به عقیده «پاس» ساخت چنین ماشینی هم عملاً غیرممكن است، چرا كه نیازمند جرم استوانه ای فوق العاده عظیمی است كه با سرعتی غیرقابل باور در حال چرخش باشد.

یكی دیگر از گزینه های مطرح در مورد ماشین زمان، كرم چاله ها هستند. این تونل های میكروسكوپی در ساختار فضا- زمان، می توانند یك نقطه از زمان را به نقطه ای دیگر از آن متصل كنند. اما برای عبور از میان این تونل ها هم یك مشكل اساسی وجود دارد: تونل كرم چاله ها در یك چشم برهم زدن پس از تشكیل، به طور خود به خود بسته می شود.

برای باز نگاه داشتن این تونل ها فقط یك راه وجود دارد و آن استفاده از نوعی ماده ناشناخته است. این نوع ماده برخلاف ماده معمولی كه در حضور میدان گرانشی جذب می شود، بر اثر نیروی گرانش دفع خواهد شد و همین نیروی دافعه است كه می تواند از بسته شدن دهانه كرم چاله جلوگیری كند.

اما همان طور كه «پاس» هم می گوید، ما هنوز نمی دانیم كه چنین ماده عجیب و غریبی در جهان وجود دارد یا خیر و اگر وجود داشته باشد، آیا پایدار خواهد بود یا نه.

اگرچه «پاس» اذعان می دارد طرحی كه توسط او و همكارانش برای سفر در زمان ارائه شده نیز، نیازمند وجود ماده عجیبی است كه بتواند به بعد پنجم انحنا بدهد، اما به نظر او، به هر حال این طرحی، قابل قبول تر از بقیه طرح هاست.

علت این امر آن است كه ماده عجیب ناشناخته در این طرح ( برخلاف طرح كرم چاله ها) می تواند در میان ابعاد بالاتر خارج از جهان ما، پنهان شده باشد. بدین ترتیب طرح «پاس» می تواند توضیح دهد كه چرا تاكنون ما با چنین ماده عجیب و غریبی در جهان مواجه نشده ایم.

البته ایده «پاس» هم مانند هر ایده دیگری منتقدانی دارد. یكی از این اشخاص، «سیدنی دسر» (S.Deser) از دانشگاه براندیس ماساچوست است.

دسر كه ایده وجود ماده عجیب و ناشناخته را چندان نمی پسندد، همانند اینشتین معتقد است كه سفر در زمان اساساً ممكن نخواهد بود.

اما «پاس» معتقد است كه با تصویری كه او و همكارانش از فضا- زمان ارائه داده اند، می توان تعدادی از مسائل بی پاسخ را كه نسبیت عام با آنها مواجه است حل كرد. به عنوان مثال، برقراری ارتباطی فراتر از سرعت نور مابین نقاط دوردست كیهان با همدیگر در جهان اولیه، می تواند به تبادل گرمایی این نقاط با همدیگر منجر شده باشد.

همین امر قادر خواهد بود كه علت یكنواختی دمای جهان را كه توسط كیهان شناسان مشاهده شده است، توضیح دهد. بدین ترتیب نظریه «پاس» می تواند جایگزینی برای نظریه تورمی باشد (نظریه تورمی در كیهان شناسی سعی دارد تا با فرض این كه در لحظات آغازین پیدایش جهان، فضا- زمان دچار انبساط فوق العاده سریع و غیرقابل تصوری شده است، یكنواختی دمای جهان را توضیح دهد). در واقع تا پیش از ارائه نظریه پاس، عمده كیهان شناسان از نظریه تورمی حمایت می كردند، اما مسئله آن است كه هیچكس تاكنون موفق به ارائه جزئیات فیزیك ورای مسئله تورم كیهانی نشده است.

● جهان خمیده

در این میان برخی نیز به آن بخش ایده «پاس» كه به فضا- زمان خمیده غیرمتقارن مرتبط است با دیده تردید می نگرند. «تونی پادیلا» (T.Padilla) از دانشگاه بارسلونای اسپانیا یكی از این اشخاص است. وی می گوید: «این نظریه قطعاً نظریه جالب توجهی است، اما هنوز زود است كه وجود چنین فضا- زمانی را كه این نظریه بدان اشاره دارد، طبیعی بدانیم. ابتدا باید پایدار بودن این نوع فضا- زمان را ارزیابی كرد و من به شخصه معتقدم كه چنین فضا- زمانی پایدار نخواهد بود ؛ هرچند ممكن است من در اشتباه باشم.»

البته «پادیلا» اذعان می دارد كه ممكن است در آینده مشخص شود كه یك جهان پوسته ای با همان ویژگی هایی كه گروه «پاس» بدان اشاره دارد، جهان پایداری خواهد بود؛ اما در نظر «پادیلا» هنوز چنین چیزی روشن نیست.

«جان كرامر» (J.Cramer) نیز از دانشگاه واشینگتن در سیاتل معتقد است كه در ایده پاس، نكات جالبی نهفته است؛ اما او نیز می گوید: «تحقق این ایده نیازمند وجود یك جهان پوسته ای خمیده غیرمتقارن است، اما ممكن است جهان ما مشابه چنین جهانی نباشد.» و ادامه می دهد: «اما به هر حال این ایده، ایده ای بسیار شگفت انگیز است.»

البته چنانچه سفر در زمان براساس ایده «پاس» ممكن باشد، تنها ذرات خاصی نظیر نوترینوهای خنثی و گراویتون ها امكان این سفر را خواهند داشت و بنابراین ما عملاً امكان دخل و تصرف چندانی را در گذشته جهان نخواهیم داشت. اما «پاس» با نگاهی واقع بینانه به بحث مسافرت در زمان نگاه می كند.

او معتقد است تا زمانی كه به لحاظ نظری احتمال سفر در زمان وجود داشته باشد، انجام آزمایش های تجربی در این زمینه به زحمتش می ارزد. او در این مورد می گوید: «حتی چنانچه سفر در زمان میسر هم نباشد، با تحقیق بر روی ذراتی نظیر نوترینوهای خنثی می توان به ماهیت آن قانون های فیزیك پی برد كه از چنین سفری جلوگیری می كنند.» به هر حال، اولین پاسخ ها به پرسش های مطرح در مورد ذراتی نظیر نوترینوهای خنثی به زودی و توسط نتایج آزمایش باریكه نوترینوی MiniBoone ارائه خواهد شد.

این آزمایش تا اواخر همین امسال قادر خواهد بود كه وجود نوترینوی خنثی و مسیرهای میان بر در ابعاد فراسوی جهان ما را به طور تجربی تایید كند. اما اگر سفر در زمان واقعاً حقیقت داشته باشد، ممكن است پاسخ همه پرسش های ما، پیش از پرسیدن آنها ارائه شده باشد.