محيط اجتماعى خواه يک گروه کوچک باشد يا يک جامعه بزرگ، واحدى يک دست و ثابت نيست و از گروهها و اجزاء آنکه ”پاره - گروه“ يا ”خرده - گروه“ و افراد باشد تشکيل شده و دائماً در حال تغيير و تبديل است. نسلها از پى هم در حرکت هستند. افرادى از ميان مىروند و افرادى زاده مىشوند و جاى رفتگان را مىگيرند. از اينرو گروه انسانى براى آنکه بتواند ”سازمان“ خود را حفظ کند و به زندگى خود ادامه دهد، ناگزير است که پيوسته افراد جديد را با خود ”همساز“ گرداند و براى زندگى عملى گروهى و اجتماعى آماده کند. همچنين هر فردى براى زيستن و بهتر زيستن ناچار است که عناصر فرهنگى را بپذيرد و خود را با ارزشها و هنجارهاى اجتماعى ”همساز“ و ”سازگار“ گرداند و با آنها ”همنوا“ شود. به اين منظور آموختن ويژگىهاى فرهنگى از پيشينيان ضرورى است.
انتقال فرهنگ به نسل جديد بهدو صورت مستقيم و غيرمستقيم است.
در شيوهٔ نخست، فرد بهطور مستقيم در جريان فراگيرى ”ميراث فرهنگي“ قرار مىگيرد. به اينصورت که ابتدا از طريق خانواده يعنى پدر و مادر با امر و نهي، تشويق و ترغيب، جايزه دادن، سرزنش و توبيخ يا بهعبارت ديگر از طريق ”پاداش و تنبيه“ کودک با ارزش و هنجارهاى اجتماعى و موازين اخلاقى يا بهطور کلى فرهنگ جامعه آشنا مىشود و سپس از طريق نظام آموزش و پرورش رسمى کشور مانند: کودکستان، مدرسه، دبيرستان، دانشگاه و .... به ”اجتماعى شدن“ او مىپردازد و بدين ترتيب او را ”فرهنگى شده“ يا ”فرهيخته“ بار مىآورند.
شيوهٔ دوم که بهشکل غيرمستقيم صورت مىگيرد. از لحظه تولد تا دم مرگ ادامه دارد.
لازم نيست معلم و متعلم و قصد آموزش از طرفى و يادگيرى از طرف ديگر داشته باشند. بلکه اين کار بهطور غيرمستقيم و بر اثر عوامل محيطى (طبيعي، اجتماعي) و کليه امورى که فرد را تحت تسلط خود قرار مىدهد انجام مىگيرد. اين عوامل عبارت هستند از: خانواده، افراد فاميل، دوستان، آشنايان، همسايگان، در مجالس گوناگون، کوى و برزن، در هنگام بازى و تفريح و در مسافرت، در پارک، مساجد، نمايشگاهها، تئاتر، سينما، از راه قصه و حکايات، اشعار و ضربالمثلها، بهوسيلهٔ روزنامه، مجله، کتاب، راديو، تلويزيون و... که بهطور کلى به آن آموزش و پرورش پنهان مىگوئيم. ”همنوائي“ و سازگارى با ارزشها و هنجارهاى جامعه و جنبه دارد:
يکى ساده، سطحي، صورى و ظاهرى است.
ديگري، ژرف، پيچيده و درونى است.
نوع اول را ”جامعهپذيري“ (Socialization) و نوع دوم را ”فرهنگپذيري“ ناميدهاند.
