یکی از جلسات کنگره برلن سال ۱۸۸۵

موسیقی عاشیقی آذربایجان ریشه ای بسیار کهن دارد و غنی تزین تمونه ادبیات و فرهنگ شفاهی آذربایجان است . حافظان و وارثان این هنر اصیل مردمی ، عاشیق های آذربایجانند و این میراث گرانقدر را از اجداد خود ( اوزان ها و گوسان ها ) به ارث برده اند . در باره پیشنیه اوزان ها و گوسان ها مدارک مستند واطلاعات مکتوبی در دست نداریم گوسان که به نظر میرسد از نظر لفظ با اوزان شباهت و یاپیوندی داشته باشد در لغت ارمنی به معنای خواننده نوازنده ، هنر پیشه و دلقک به کار رفته است و محققان ارمنی سابقه گوسان ها ی تنبوری را تا چندین سده قبل از میلاد می دانند اوزان را بعضی سخنور و بسیار گو معنی کرده و بعضی آن را شاعری معنی کرده اند که مصراع را با مصراع ، قافیه را با قافیه ، بند را با بند هماهنگ می کند وبعضی اوزان را داستان گو و هنرمندی می دانند که نظم و نثر را همساز ،و موسیقی و شعر و آواز و رقص را همنوا می کند اوزان ها خنیاگرانی بوده اند که پایه پای رشد نیروهای تولیدی و توسعه زندگی اجتماعی بالیده ودر کذر زمان خود را به چندین هنراز جمله شاعری ، نوازندگی ، اهنگ سازی ، آواز خوانی ، هنر پیشگی ، نمایش ، تردستی ، شعبده بازی ، داستان گویی و داستان پردازی آراسته اند . اوزان ها را می توان با همتایان خود در بین اقوام و ملل مختلف مانند راپسودیست ها ( خنیاگران یونان قدیم) اسکاپ ها ( خنیاگران ، شاعران و نقالان انگلوساکن ) پواسی ها ( منظومه خوانان دوره گرد مسلمان سرزمین بوسنی) ، اسکالدها ( سرایندگان و نوازندگان اسکاندیناوری) ، ترابادورها و تراوروها ( خنیاگران فرانسه ) مقایسه نمود.