وبلاگ های فارسی در سال های اخیر از رشد شتابانی برخوردار بوده اند، به طوری كه توانسته هم فعال ترین وبلاگ نویس در خاورمیانه باشد و هم رتبه سوم وبلاگ ها را در جهان كسب كند. محتوای بیشتر این وبلاگ ها را مسائل اجتماعی و روزنامه نگاری (مسائل شخصی) تشكیل می دهد، ولی تعداد وبلاگ های سیاسی در مقایسه با كل وبلاگ ها، اندك، اما تأثیرگذار است. به این معنی كه بازدیدكنندگان وبلاگ های سیاسی فراوان بوده و این نكته را با بازبینی كانترهای اینگونه وبلاگ ها می توان به دست آورد. به دلیل نو بودن این پدیده، هنوز كار تحلیلی و نظری چندانی بر روی آن ها صورت نگرفته است. این گزارش دریچه ای به سوی شناخت نسبی محتوای وبلاگ ها به صورت موضوعی است كه در شش ماه اخیر انجام شده است.

●جامعه آماری

در این بررسی، با استفاده از روش نمونه گیری غیر احتمالی هدفدار (Purposive Samples) ۱۰۰ وبلاگ سیاسی و اجتماعی با توجه به قدمت و سابقه و كانترینگ آنها به عنوان جامعه آماری برگزیده شده اند.با بررسی ۱۰۰ وبلاگ سیاسی و اجتماعی فارسی در بهار و تابستان سال ۱۳۸۵ نتایج زیر به دست آمد:

▪از نظر شكلی

۱- روند مستعارنویسی یا بدون ذكر نام اصلی در وبلاگ های فارسی در حال كاهش است.

۲- روند وبلاگ نویسی در زمینه اجتماعی و گرایش وبلاگ نویسان ایرانی در زمینه اجتماعی همچنان رو به گسترش است.

۳- بیشتر وبلاگ های مورد بررسی روزانه به طور متوسط حدود ۱۰۰ بازدیدكننده دارد.

۴- ۷۴درصد از وبلاگ های بررسی شده در دوره ۶ ماهه اول سال ۱۳۸۵ در ایران منتشر شده اند یا به عبارت دیگر این وبلاگ نویسان در داخل كشور زندگی می كنند. در مقابل ۲۶ درصد از وبلاگ ها از كشور دیگری به جز ایران منتشر شده و بر روی اینترنت قرار گرفته اند.

۵- در سال های اخیر حجم مطالب تولید و منتشره وبلاگ نویسان حرفه ای در یك روند نزولی كاهش یافته است، شاید دلیل این امر كاهش شور و شوق اولیه وبلاگ نویسی در میان بلاگرهای ایرانی بوده باشد.

۶- تعادل عجیبی میان زمینه های نگارش وبلاگ های منتقد وجود دارد به گونه ای كه ۲۶ درصد آنها فقط در حیطه مسائل سیاسی، ۲۶ درصد فقط در حیطه مسائل اجتماعی و ۴۸ درصد به صورت تركیبی از مسائل سیاسی و اجتماعی، مطالب خود را منتشر كرده اند.

۷- وبلاگ های منتقد برخلاف تمام گروه های دیگر وبلاگی به طور عام در خارج از كشور منتشر می شوند.

▪از نظر محتوایی

۱- دعوت رئیس جمهوری از بوش برای مناظره، مورد توجه و استقبال وبلاگ نویسان قرار گرفته و اغلب این امر را نشانه توجه محافل جهانی به ایران تلقی می كنند.

۲- موضوع شركت ایران در جام جهانی فوتبال و باخت تیم ملی ایران در این دوره از مسابقات به طور كلی مورد انتقاد شدید بلاگرهای فارسی زبان در سراسر جهان قرار گرفته و بخش اعظم محتوای وبلاگ های ایرانی در بهار سال جاری به این موضوع اختصاص داشت.

۳- فعالیت دوباره وبلاگ های اصلاح طلبان و جنب و جوش آنها نشانه رویكرد جدید از سوی آنها در نقد دولت احمدی نژاد تلقی می شود.

۴- رویكرد كلی وبلاگ های منتقد دولت، حالت طنز و كنایه و استعاره بوده و هریك از وبلاگ نویسان سعی می كند حوادث جاری كشور حتی قطعی برق در تهران یا گرانی مرغ و گوشت را از این زاویه مورد نقد قرار دهند.

۵- دعوای لفظی برخی بلاگرهای ایرانی در وبلاگ های پربیننده در طول این دوره نیز همچنان ادامه داشت و شاید بتوان گفت تداوم این گونه مباحث بخشی از روش جذب مخاطب در این گروه از وبلاگ ها است.

۶- موضوع جنگ لبنان و اسرائیل تنها موضوعی بود كه تمام طیف های وبلاگ نویس ایرانی اعم از داخل و خارج كشور و حتی بلاگرهای منتقد نظام حول آن اتفاق نظر داشتند به گونه ای كه همه آنها بر حمایت از حزب الله لبنان و مقاومت مشروع آن تأكید داشته و ددمنشی های رژیم صهیونیستی را محكوم می كردند. جمع آوری تومارهای امضا و قرار دادن لوگوی حمایت از حزب الله در رأس وبلاگ ها از جمله اقدامات بلاگرهای ایرانی در این دوره محسوب می شود.

۷- ورود برخی از شخصیت های سیاسی به عرصه وبلاگ نویسی در دوره مورد بررسی از دیگر اتفاقاتی بود كه بازتاب بسیار گسترده ای در وبلاگستان داشت، شخصیت هایی مانند دكتر محمود احمدی نژاد و ...

۸- موضوع پرونده هسته ای ایران همچنان مورد توجه وبلاگستان فارسی است.

۹- سریال نرگس یكی از سریال های جذاب تلویزیونی بود كه در فضای وبلاگستان هم درباره آن بحث و تبادل نظرهای فراوانی صورت گرفت.

۱۰- استفاده از ویژگی مولتی مدیا در وبلاگ ها نسبت به قبل بیشتر شده است

۱۱- رویكرد برخی متخصصان مسائل علمی از جمله انرژی هسته ای و علوم پزشكی به وبلاگ نویسی بسیار جالب و ملموس است. حلقه ای از وبلاگ نویسی درباره انرژی هسته ای و سایر مسائل علمی در ایران به وجود آمده كه درباره این موضوعات به طور فنی و علمی اطلاع رسانی می كند.

۱۲- استفاده از وبلاگ برای ترویج عقاید مذهبی خاص و فرقه های مذهبی گوناگون از تازه ترین روش هایی است كه برخی از عوامل وابسته به گروه های مذهبی در ماه های اخیر در پیش گرفته اند كه البته تعداد این وبلاگ ها و تعداد بازدیدكنندگان آنها بسیار ناچیز است.

۱۳- كسب افتخارات علمی از سوی ایرانیان در سراسر جهان در وبلاگ های فارسی دوره مورد بررسی نیز بازتاب گسترده ای داشت، سفر انوشه انصاری اولین زن فضانورد ایرانی به فضا از این جمله بود.

مركز مطالعات و تحقیقات رسانه