ایران و مصر به عنوان دو قطب سیاسی جهان اسلام در مسیر همگرایی بیشتر قرار گرفته اند، واقعیت های منطقه ای، نقشه ها و عملكرد آمریكا در منطقه كه ثمره ای جز افزایش تهدید و نا امنی در گستره وسیع نداشته است، مقاومت ایران در برابر افزون طلبی های آمریكا و اسرائیل و پیام دوستی و همگرایی كه از سوی ایران نسبت به كشورهای منطقه ارسال می شود، مصری ها را بیش از پیش متوجه ظرفیت های مغفول مانده ناشی از عدم وجود رابطه رسمی دیپلماتیك با ایران ساخته است.

دو كشور از پس تعاملات اقتصادی و بین المللی پیشین حالا برقراری رابطه رسمی را مورد بررسی قرار داده اند، وجود اراده سیاسی قوی نزد دولت ایران، مقامات مصر را ترغیب می كند كه همسو با خواست ملت خویش به تعامل جدی تر با ایران بیندیشند، از این رو دیروز یك هیأت عالی رتبه سیاسی مصری به ایران آمد تا با مقامات كشورمان گفت و گو كند. درباره ابعاد، اهمیت و چشم انداز روابط ایران و مصر به عنوان دو عضو بزرگ و مؤثر جهان اسلام با شماری از كارشناسان و صاحبنظران مسائل سیاسی و منطقه ای گفت وگو كرده ایم.

● روابط ایران و مصر به نفع جهان اسلام

دكترعلیرضا ذاكر اصفهانی، رئیس مركز بررسی های استراتژیك ریاست جمهوری در این باره به «ایران» گفت: رفت و آمدهای دیپلماتیك ایران و مصر نشان دهنده وجود اراده همكاری و ارتقای روابط نزد مقام های دو كشور است.

وی از سرگیری روابط سیاسی ایران و مصر را به نفع كشورهای مسلمان خواند و خاطرنشان كرد: دو كشور به همراه عربستان می توانند جهان اسلام را به عنوان یك قطب قدرت منطقه ای متشكل كنند.

ذاكر اصفهانی با اشاره به روابط تمدنی و فرهنگی طولانی مدت دو كشور، از مصر به عنوان كشوری عربی با سرمایه فكری مناسب در عرصه دیپلماسی منطقه ای و جهانی یاد كرد و افزود: می توان گفت این كشور رهبری فكری در جهان عرب را برعهده دارد و از ظرفیت دیپلماتیك قوی در عرصه بین المللی برخوردار است.

وی تصریح كرد: با توجه به این كه ایران به عنوان عضو ناظر اتحادیه عرب پذیرفته شده همكاری دو كشور می تواند در گسترش مناسبات منطقه ای مؤثر باشد و این كشور به عنوان دروازه ورود ایران به آفریقا مطرح است.

رئیس مركز بررسی های استراتژیك ریاست جمهوری در ادامه دفاع از كشورهای مظلوم مسلمان را از جمله اصول سیاست خارجی براساس نص صریح قانون اساسی عنوان كرد و گفت: ارتقای روابط ایران و مصر در راستای استیفای حقوق كشورهای مسلمان آفریقایی كه سال ها مستعمره غرب بوده اند می تواند مؤثر باشد.

ذاكر اصفهانی همچنین گفت: دولت نهم به دنبال متنوع ساختن گزینه های سیاست خارجی خود است و آفریقا از این نظر از اولویت بالایی برخوردار است. وی در عین حال خاطرنشان كرد: ایران نیز می تواند به افزایش وزن استراتژیك منطقه ای مصر اضافه كند و این مسأله مورد توجه حاكمیت و سیاسیون این كشور قرار دارد.

رئیس مركز بررسی های استراتژیك ریاست جمهوری همچنین تأكید كرد: ایران و مصر می توانند در پیشبرد اهداف جهان اسلام به عنوان یك قطب مؤثر و تأثیرگذار عمل كنند كه این حركت با همراهی دیگر كشورهای مسلمان می تواند برای جهان اسلام وزنی نه تنها منطقه ای بلكه جهانی ایجاد نماید.

● صباح زنگنه: رابطه سیاسی می تواند پشتوانه قوی توسعه همه جانبه ایران و مصر باشد

صباح زنگنه كارشناس مسائل خاورمیانه نیز درباره روند تازه در تعاملات دیپلماتیك ایران و مصر به قصد از سر گرفته شدن روابط دو طرف به خبرنگار «ایران» گفت: باید توجه داشت شرایطی كه منطقه از سر می گذراند بسیار حساس و مهم است و آمریكا با وجود ناكامی های پی درپی در منطقه تلاش كرده كشورهای عربی را علیه ایران تحریك كند و به صورت صریح از رژیم صهیونیستی به عنوان دوست كشورهای عرب نام برده است كه این اقدام خود یك نوع برهم زدن حقایق استراتژیك منطقه و ایجاد توهم خطر ایران بین كشورهاست و طبعاً برای كشورهای منطقه و كشور بزرگی چون مصر امر غیرقابل قبول و تحمیلی تلقی می شود، چون چارچوب امنیت ملی مصر را بر هم می زند و تهدید واقعی را به سایه برده و تهدیدات موهومی را جایگزین می كند.

صباج زنگنه تصریح كرد: از طرف دیگر استقامت و حضور ایران در عرصه های اقتصادی و فناوری حمایت اعلام نشده ای از توانمندی ها و توسعه كشورهای اسلامی منطقه محسوب می شود، چنان كه سد بزرگ جمهوری اسلامی ایران مانع از آن می شود كه دولت ها و كشورهای منطقه مورد تعرض و تاخت و تاز بی حد و حصر آمریكا و اسرائیل واقع شوند.

این كارشناس ارشد مسائل خاورمیانه افزود: این موقعیت را ملت و دولتمردان و نخبگان مصر به خوبی درك می كنند، در عین حال توانمندی اقتصادی ایران برای مصر عیان شده و روشن است كه قابلیت كمك های جدی و اساسی به زیرساخت های صنعتی مصر از طرف ایران وجود دارد و ایران هم می تواند در برخی صنایع و فعالیت های اقتصادی و كشاورزی از مصر بهره مند شود.

صباح زنگنه افزود: همه این فعالیت ها و امكان راه اندازی یك گفتمان قوی بین كشورهای اسلامی در سطح منطقه و جهان برای احیای همبستگی و توسعه مناطق نزدیك به هم مانند خلیج فارس و خاورمیانه از طریق نزدیكی ایران و مصر فراهم تر خواهد شد كه البته تحقق آن نیازمند بازبینی روابط سیاسی دوجانبه است تا رابطه سیاسی بتواند پشتوانه قوی توسعه همه جانبه روابط اقتصادی، فرهنگی، صنعتی، اجتماعی و بین المللی دو كشور باشد. صباح زنگنه تصریح كرد: رفت و آمد هیأت های دوطرف و علایقی كه هر دو كشور تاكنون ابراز كرده اند و دفاع مقامات مصری از ایران در برابر برخی ادعاهای آمریكا و اسرائیل حاكی از احساس جدی ضرورت بازسازی روابط است، اظهارات مقامات ایران مانند رئیس محترم جمهور و وزیر امور خارجه نیز همین موضوع را تأیید می كند. همچنین حضور وزیر صنایع و معادن ایران در قاهره و افتتاح پروژه مشترك تولید خودرو در مصر به روشنی از علایق مشترك حكایت می كند كه با بازسازی روابط سیاسی دوجانبه، روابط اقتصادی می تواند از شتاب بیشتری برخوردار شود.

وی در پاسخ به این سؤال كه آیا در نتیجه تعاملات بالاخره روابط سیاسی ایران و مصر برقرار خواهد شد و احتمال این وضع چقدر است، گفت: به نظر می آید عمده مشكلات و نگرانی های دوطرف برطرف شده و مسائل فنی و تكنیكی اندكی باقی مانده كه با نگرش مثبت دوطرف آن مسائل و اشكالات می تواند با راه اندازی یك ساز و كار روشن به حل و فصل برسد.

صباح زنگنه در پایان خاطرنشان ساخت: حمایت دو كشور از همدیگر در محافل بین المللی قابل تأكید و ذكر است، در بحث هسته ای مصر حمایت های خوبی در محافل بین المللی از ایران به عمل آورده و حمایت ایران از دستیابی كشورهای اسلامی به فناوری های صلح آمیز پیشرفته قابل توجه است و همه این موارد می تواند در طراحی یك چارچوب همكاری سیاسی دوجانبه مؤثر واقع شده و موجب توسعه آن باشد و به نظر می رسد این مهم در حال درك و روندی است كه آغاز شده و در تعاملات دوطرفه در حال پیشرفت و تكمیل است.

● نزدیكی ایران و مصر انسجام بیشتر كشورهای اسلامی را موجب می شود

همچنین مخبر كمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی عدم همكاری ایران و مصر در شرایط كنونی را مانند یك ظرفیت خالی دانست كه از آن استفاده نمی شود و گفت: نزدیك شدن ملت ها و دولت های مصر و ایران در شرایط فعلی می تواند همكاری های منطقه ای را افزایش دهد و موجب انسجام بیشتر كشورهای اسلامی شود.

كاظم جلالی با اشاره به اهمیت و جایگاه دو كشور ایران و مصر در منطقه خاورمیانه، اظهار كرد: كشور مصر یك كشور منحصر و تأثیرگذار در جهان اسلام است و به لحاظ سابقه تمدنی از سابقه بسیار بالایی برخوردار است و از طرف دیگر چالش های واقعی دنیای اسلام را درك كرده و به خصوص خطر رژیم صهیونیستی و جنجال آفرینی های آن در منطقه برای ملت مصر كاملاً قابل درك است.

وی با تأكید بر ضرورت نزدیك شدن هر چه بیشتر كشورهای تأثیرگذار در جهان اسلام، تصریح كرد: دغدغه ها، تهدیدها و فرصت های مشترك عاملی برای این نزدیكی است.

وی یادآور شد: جمهوری اسلامی ایران و مصر دو پایه گذار اصلی سازمان كنفرانس اسلامی هستند. در سال ۱۹۶۷ پس از آتش سوزی مسجدالاقصی، رایزنی های ایران و مصر به تشكیل سازمان كنفرانس اسلامی منجر شد و هم اینك نیز دو عضو تأثیرگذار و برجسته سازمان كنفرانس اسلامی به شمار می آیند و عدم همكاری آنها، ظرفیت خالی است كه از آن استفاده نمی شود. این نماینده مجلس با اشاره به رایزنی های دوجانبه در سطح دولت های ایران و مصر برای نزدیكی بیشتر گفت: مدتی پیش معاون بین الملل وزیر امور خارجه كشورمان به مصر سفر كرد و در پاسخ نیز معاون وزیر خارجه مصر برنامه سفر به ایران را تدارك دید.

وی تأكید كرد: ایران و مصر همچون دو بال در جهان اسلام می توانند تأثیرگذاری جدی بر روند تحولات جهان اسلام داشته باشند، اما طبیعی است كه سیاست خارجی ایران در چارچوب سه محور عزت، حكمت و مصلحت شكل می گیرد و روابط با كشور مصر نیز در چنین چارچوبی قابل تحقق خواهد بود.

● گسترش روابط كشورهای اسلامی نقشه دشمن را بر هم می زند

حسین رویوران كارشناس مسائل خاورمیانه نیز درباره سفر هیأت سیاسی مصر به ایران و تعاملات و چشم انداز روابط دو كشور به «ایران» گفت: روابط سیاسی بین كشورها معمولاً براساس دو متغیر تعریف می شود كه عبارتند از منافع ملی و سیاست های همگون كه بر مبنای این دو روابط كشورها گسترش یا كاهش پیدا می كند و قطعاً همپیمانی و وابستگی ها هم به شدت بر این چارچوب تأثیرگذار است.

رویوران افزود: در بعد منافع ملی، ایران از ابتدای انقلاب تاكنون دنبال وحدت در جهان اسلام است. از این رو همواره از گسترش ارتباط با همه كشورهای اسلامی و مصر استقبال می كند. همچنین در بعد منافع ملی روشن است كه دشمن سعی می كند ایران را منزوی سازد، طبیعی است ایران با گسترش روابط با كشورهای اسلامی و غیراسلامی سعی می كند نقشه دشمن را بر هم زده و نوعی بازدارندگی برای خود به وجود بیاورد. اما در مورد مصر، این كشور به دلیل وابستگی به كمك مالی آمریكا و دریافت سالانه حدود ۲ میلیارد دلار، گروگان سیاست های آمریكا شده است و آمریكا با استفاده از این اهرم سعی می كند نقطه نظرات خود را به مصر تحمیل كند، متقابلاً مصر در نتیجه این شرایط بهای بسیار سنگین سیاسی در داخل و از جایگاه ویژه خود در جهان عرب می پردازد. به همین دلیل سعی می كند با گسترش ارتباطات خود با كشورهای دیگر از جمله ایران عرصه مانور خود را گسترش دهد.

این كارشناس مسائل خاورمیانه تصریح كرد: ایران و مصر جایگاه خاصی برای خود قائل هستند، مصر خود را پایتخت سیاسی جهان عرب می داند و ایران خود را در محور جهان اسلام تعریف می كند و همكاری این دو كشور با این تعریف می تواند جایگاه های دو كشور را تقویت كند.

رویوران افزود: تحولات سیاسی اخیر هم ضرورت هایی را مطرح می كند كه اراده گسترش رابطه را برای ایران و مصر ضروری می كند. آمریكا بسیاری از كشورهای عربی را با ارعاب و زور به اجلاس آناپولیس برد در حالی كه مردم و جوامع عربی از آرمان آزادسازی فلسطین حمایت می كنند و گفت وگو با اسرائیل با میانجیگری آمریكا را بی حاصل می دانند، این تحولات و تلاش آمریكا برای ایجاد یك نوع قطب بندی در منطقه خاورمیانه این ضرورت را مطرح می كند كه دو كشور در همسویی با ملت های منطقه رابطه طبیعی داشته باشند.

رویوران در پاسخ به این سؤال كه با توجه به چالش های پیشین احتمال برقراری رابطه رسمی بین دو كشور تا چه اندازه است، گفت: رابطه ایران و مصر براساس موضع گیری نسبت به بحران فلسطین یعنی امضای قرارداد كمپ دیوید قطع شد و اكنون ضرورت حمایت از جامعه فلسطینی می تواند مهمترین انگیزه برقراری این ارتباط باشد، مصر هم مرز با نوار غزه است و می تواند نقش مثبت در حمایت از مردم فلسطین ایفا كند.

وی افزود: البته همكاری های اقتصادی هم می تواند در چارچوب تئوری وابستگی متقابل به نزدیكی مناسبات دو كشور كمك كند. ایران قبل از انقلاب در منطقه آزاد شمال مصر در نزدیكی كانال سوئز سرمایه گذاری های جدی بویژه در بعد بافندگی و ریسندگی داشت و هم اكنون نیز یك قرارداد ساخت خودرو بین یك شركت خودروساز ایرانی و یك شركت مصری امضا شده كه این می تواند مبنای همكاری سازنده در ابعاد اقتصادی در كنار عرصه های سیاسی باشد.

وی در پایان یادآور شد: برای یك رابطه رسمی اغلب مشكل در اراده بوده است در حالی كه ایران مشكلی در برقراری رابطه نداشته است و تصور می كنم این بار مصری ها مصمم تر از گذشته هستند به همین علت نسبت به گذشته به برقراری روابط خوشبین تر هستم.

● رفت و آمدهای دیپلماتیك ایران و مصر، گام مثبتی در نزدیك شدن دو كشور است

الهام امین زاده عضو كمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس تأكید كرد: رفت و آمدهای دیپلماتیك بین ایران و مصر اگر با واقع بینی همراه باشد، می تواند گام مثبتی در نزدیكی دو كشور باشد.

وی ایران ومصر را به لحاظ استراتژیك نزدیك و مستعد همكاری دانست و ادامه داد: وجود رژیم صهیونیستی به عنوان تهدید مشترك، نزدیكی اعتقادی و قرابت های تمدنی و تاریخی ظرفیت های بسیار مهمی برای نزدیكی دو ملت است و می تواند عواملی برای نزدیكی سیاسی بین دولت ها نیز باشد.وی با تأكید بر تأثیر نزدیكی ایران و مصر بر تحولات عربی و غیرعربی منطقه خاورمیانه تصریح كرد: در تعامل دو كشور ایران و مصر، دست یافتن به راه حلی برای احقاق حقوق ملت فلسطین و راهكاری كه امكان اجماع بر آن وجود دارد، امكانپذیر است. این نماینده مجلس با اشاره به سوابق تعاملات دو كشور یادآور شد: در بسیاری مقاطع تا برقراری رابطه حتی در سطح سفارتخانه نیز پیش رفتیم اما مسائلی مانع از برقراری رابطه شد و امیدواریم دو كشور با درس گرفتن از گذشته اراده ای جدی برای نزدیك شدن داشته باشند.این نماینده ، نگاه مجلس را به نزدیكی بیشتر به مصر مثبت دانست و نسبت به آینده روابط ابراز امیدواری كرد.