شاهنامه فردوسی به زبان های ملل مختلف جهان (نزدیک به سی زبان) ترجمه شده که یکی از آنها زبان ارمنی است. در این بخش تاریخچه ای از اهتمام ارامنه در ترجمه و انتشار شاهنامه به نقل از پایگاه Ariarman از نظر می گذرد.

فردوسی شاعر نامی ایران یکی از بزرگترین شاعران و حماسه سرایان دنیاست که نام او همیشه زنده و جاوید و آثار او همیشه لذت بخش خوانندگان ملل مختلف جهان است.

قبل از آنکه به تفسیر ترجمه شاهنامه بپردازیم باید گفت که شخصیت فردوسی هم در ادبیات ارمنی جای بسزایی دارد که به شرح حال او و حتی اشعار متعددی نیز سروده اند که درباره مهر او در بین ارامنه و قدرشناسی از طرف خوانندگان آثار او را تائید می کند. یکی از شاعران ارمنی بنام هوانس تومانیان فردوسی را بلبل فارس ( یعنی ایران) و همیشه زنده لقب داده است.

قسمتی از شاهنامه اولین بار به زبان ارمنی در سال ۴۰- ۱۸۳۰ میلادی توسط ماردیروس ظهرابیان ترجمه و در یک مجله به نام« ازگاسر آراراتیان» که در کلکته هندوستان منتشر می شده در سال ۱۸۵۱ به چاپ رسیده است.

نویسندگان ارمنی در قرن سیزدهم میلادی با شاهنامه آشنا بوده و در ادبیات ارمنی از آن یاد شده است. در کتاب های درسی زبان ارمنی نیز مقالاتی درباره فردوسی و اشعار متعددی در وصف او سروده شده است که آنها فردوسی را شاعر بزرگ و حماسه سرای گرانقدر لقب داده اند.

چنانکه گفته شد از شاهنامه اولین بار به زبان ارمنی قدیم یعنی گرابار در سال ۱۸۵۱ در یک مجله به چاپ رسیده است. بعدا باز با ترجمه همان شخص ماردیروس ظهرابیان در سال ۱۸۸۶ در یک کتابی در جلفای اصفهان چند صفحه چاپ شده است.

در سال ۱۸۹۳ توسط ساموئل گلزادیان قسمت هایی از شاهنامه مربوط به رستم و سهراب و ضحاک در ۱۵۰ صفحه در شهر شوش( قراباغ فعلی) ترجمه و چاپ شده است.

در سال ۱۹۰۹ توسط مهرداد تیراکیان قسمت « اردشیر بابکان» ترجمه و در شهر نیویورک بچاپ رسیده و چندین بار او از ترجمه شاهنامه در مجلات ارمنی زبان اشعاری نیز به چاپ رسانده است. در سال ۱۹۳۴ که جشنهای هزارمین سالگرد تولد شاعر بزرگ فردوسی برگزار می شد هوسپ میرزایان که چندین دوره نماینده ارامنه در مجلس بوده و قسمت هایی از شاهنامه« رستم و سهراب»،« رستم و اشکبوس»، و« رستم و اسفندیار» با چیره دستی و شیرین زبانی در تهران در ۱۷۰ صفحه به قطع جیبی به چاپ رسیده است.

در همان سال داستان« رستم و سهراب» توسط گورگ اسادور و قسمت های دیگر از شاهنامه در یک جلد ترجمه و به چاپ رسید و قبل از آن هم در یک مجله قسمت« بیژن و منیژه» در سال ۱۹۲۴ ترجمه و چاپ کرده بود.

کتاب دیگری با عنوان« فردوسی و شاهنامه او» در سال ۱۹۳۴ در تهران توسط پروفسور روبن آبراهامیان استاد دانشگاه تهران در ۱۶۰ صفحه به چاپ رسیده است، همچنین از طرف او قسمت« بهرام گور و آزاده» ترجمه شده است. در سال ۱۹۳۴ که جشنهای هزارمین سالگرد تولد فردوسی برگزار می شود روزنامه ها و مجلات زبان ارمنی مقالات متعددی نوشته و یا شماره های مخصوص به چاپ رسانده و جشن هایی بر پا کرده اند که جشن ارامنه تهران در باشگاه ارامنه برگزار شده است.

به جز این ترجمه دو نویسنده ارمنی قسمت هایی از شاهنامه را به صورت نمایشنامه درآورده اند. یکی از آنها شاعر ارمنی به نام گورگ دارفی قسمت« سیاوش و سودابه» را در سال ۱۹۳۶ در تهران و دیگری هنرمند تاتر مگردیچ جانیان در سال های ۱۹۳۶ و ۱۹۵۶ در ایروان پایتخت ارمنستان به چاپ رسانده که چندین مرتبه روی صحنه آمده اند.

در سال ۱۹۶۲ توسط سرگی اوماریان قسمتی از شاهنامه« سیاوش» ترجمه و در ایروان به چاپ رسیده است. او همچنین در سال ۱۹۶۴« زال و رودابه» در سال ۱۹۶۷« رستم و سهراب» و در سال ۱۹۷۵ قسمت زیادی از شاهنامه را در ۵۲۶ صفحه منتشر کرده است.

در سال ۱۹۶۷ از طرف اودیس شاهسواریان کتابی با عنوان« شاهنامه و منابع ارمنی» در ایروان منتشر شد که در آنجا تقریبا اسامی نویسندگان ارمنی که درباره شاهنامه نوشته اند آمده است.

از شاعران و نویسندگان ارمنی مثل مسروپ تاقیادیان، رافی و زبان شناس مشهور هراچیا اجاریان مجموعه ای در سال ۱۹۴۲ در ایروان به چاپ رسیده است.

چنانچه گفته شد درباره فردوسی در ادبیات ارمنی مقالات و اشعار زیادی نوشته شده که یکی از آنها سرود سرای بزرگی به نام سایت نووا که در اوایل قرن ۱۸ متولد و توسط سربازان آقامحمدخان در سال ۱۷۹۶ کشته شده است. او در اشعار خود چندین مرتبه از شاهنامه، فردوسی، رستم و غیره نام برده است...

در سال ۱۹۲۵ نقاش مشهور ارمنی بنام آندره سوروگین( درویش) شاهنامه فردوسی را به صورت مصور نقاشی کرده و برای این کار ده سال وقت خود را صرف کرده است. این نقاشی ها در سال ۱۹۳۴ در تهران در نمایشگاه در معرض دید مردم گذارده شد و همچنین از آن نقاشی ها در سال ۱۹۳۵ در شهرهای بمبئی و کلکته هندوستان و در سال ۱۹۳۶ در وین اتریش نمایشگاهی ترتیب داده شد.

مگردیچ امین نیز که در سال های ۴۵- ۱۸۴۰ رئیس دانشگاه زاریان در مسکو بوده تحقیقاتی درباره شاهنامه به عمل آورده است.