بعد از تغییر وزیر آموزش و پرورش، تغییر دکتر عباسعلی عمیدزنجانی اولین رئیس روحانی دانشگاه تهران را که حضور خود در دانشگاه را با تالیف کتاب ریشه های انقلاب اسلامی آغاز کرد و پس از مدتی تدریس در دانشکده حقوقی و علوم سیاسی، در آذرماه سال ۱۳۸۴ به ریاست دانشگاه تهران رسید، باید بزرگ ترین تغییر در ساختار آموزشی دولت نهم دانست. انتصاب آقای عمیدزنجانی به ریاست دانشگاه هرچند با استقبال محافل دانشجویی روبه رو نشد اما اعلام برنامه رئیس روحانی دانشگاه که در یک دوره پنج ساله رتبه از دست رفته دانشگاه تهران را از نظر جایگاه علمی به این دانشگاه برخواهد گرداند و این دانشگاه را درمیان پانصد رتبه برتر جهان خواهد نشاند با تکیه بر جایگاه ویژه عمیدزنجانی و خاستگاه روحانی وی باعث دلگرمی شد و آن مخالفت ها کم کم رنگ عادی گرفت و در نهایت به بی رنگی تبدیل شد، هدفی که باید در دوره دوساله اولین برنامه پنج ساله ایشان محقق می شد. اهل فن اما به این باور نرسیدند زیرا رتبه بندی دانشگاه متغیرهای مختلفی را دربر می گیرد که مهم ترین آنها نتایج تحقیقات علمی آن دانشگاه است که توسط استادان و دانشجویان صورت می گیرد.

وقتی دوشنبه ۱۵ بهمن ماه خبرگزاری مهر- نزدیک به اصولگرایان- از قرار گرفتن رتبه دانشگاه تهران در مرتبه ۱۰۴۵ دانشگاه برتر جهان در سال ۲۰۰۸ خبر داد، آغازی بود بر جابه جایی عمید زنجانی. این رتبه با توجه به رتبه ۶۳۷ دانشگاه ملک فهد عربستان که مقام اول را در منطقه به خود اختصاص داد، بسی پایین تر از رتبه علمی دانشگاه صنعتی شریف و حتی به مراتب پایین تر از دانشگاه بیروت که در پی تلاطمات سیاسی لبنان، جایگاه سابق خود را از دست داده است، آغازی بود برحرکتی که باید دو روز بعد کلید می خورد که سی امین رئیس دانشگاه تهران جای خود را به مدیر مستعفی سازمان مدیریت و برنامه ریزی که از قضا اقتصادخوانده همین دانشگاه است خواهد سپرد. فرهاد رهبر به رغم سر و موی سپید هنوز به مرز پنجاه سالگی نرسیده، وی متولد ۱۳۳۸ سمنان و دارای دکترای اقتصاد از دانشگاه تهران است. چه مشخصه یی باعث شد وزیر علوم، دکتر فرهاد رهبر، مخالف - یا حداقل منتقد اقتصادی- دولت نهم را به سمت ریاست دانشگاه تهران برگزیند؟ هنوز جامعه مکاتبات وی درخصوص یکی از پرانتقاد ترین اعمال دولت احمدی نژاد، یعنی به هم زدن نظام بودجه نویسی در سازمان مدیرت و برنامه ریزی را فراموش نمی کند.رئیس اقتصادخوانده جوان دانشگاه تهران که درست در آغازین روزهای ترم دوم سال تحصیلی ۸۷-۸۶ جای اولین رئیس روحانی دانشگاه که علاوه بر جایگاه فقهی وابسته به بیت یکی از مراجع مهم علمی و فقهی معاصر مرحوم آیت العظمی نجفی مرعشی موسس کتابخانه عظیم مرعشی نجفی است تکیه خواهد زد. انگیزه انتخاب آقای رهبر آیا جایگاه علمی اوست یا مرتبه اقتصادی اش؟ اگر نگرش اقتصادی فرهاد رهبر، او را به یکی از بلندآوازه ترین مناصب علمی کشور کشانده باشد، باید تصورکرد که چگونه می توان تفاوت دید او با رئیس جمهور را در جایگاه علمی هضم و جذب کرد. به یقین دانشگاه تهران آن توان و مرتبه و جایگاه را دارد که دوباره اوج بگیرد و حداقل بین صد دانشگاه برتر آسیا خودی نشان دهد. آیا آقای رهبر این بستر را از منظر اقتصادی فراهم خواهد آورد یا با همین اقتصاد فعلی به جایگاه علمی از منظر تحقیق خواهد پرداخت؟

نیم نگاهی به آمار خبرگزاری مهر با برشمردن رتبه علمی دانشگاه های جهان، انگشت تاسفی را به غم و اندوه در کشوری که زمانی جایگاه بر ترین دانشمندان جهان اسلام بود،در پی خواهد داشت. ۳۴ دانشگاه از۳۶ دانشگاه اول در ایالات متحده امریکا قرار دارند و تنها دانشگاه- تورنتو- در کانادا با قرارگرفتن در رتبه ۲۵ حلقه وصل دانشگاه های امریکایی را قطع کرده است تا در کنار دانشگاه کمبریج که رتبه ۲۷ را، تنها دو رتبه در۳۶ رتبه اول خارج از خاک امریکا باشد به خود اختصاص داده اند. ژاپن اما توانسته است رتبه دانشگاه توکیو را به رده ۶۱ ارتقا دهد که این عنوان ۶۱ جهانی نخستین رتبه آسیایی است و پس از آن، دانشگاه اندونزی و تایوان و آنگاه سنگاپور، رده های دوم تا چهارم را از آن خود ساخته اند و دیگر اسمی از دانشگاه های آسیایی نیست تا برسیم به دانشگاه ملک فهد که رتبه ۶۳۷ را در جهان دارد و بالطبع رتبه اول در منطقه را، هرچند همین خبرگزاری مهر در تاریخ ۲۷ آبان ماه نمی دانم با کدام رتبه بندی ظاهراً با تکیه بر فهرست موسسه TIME HIGHER EDUCATION دانشگاه تهران را در رتبه ۵۰۰ قرارداده بود که همین رتبه بندی را هم رئیس تازه تغییریافته دانشگاه تهران عمیدزنجانی به عنوان یکی از نقاط مثبت کارنامه فعالیت دو ساله خود عنوان کرده بود. از فاصله ۲۷ آبان ۸۶ تا ۱۵ بهمن ۸۶ یعنی کمتر از سه ماه همین خبرگزاری مهر دانشگاه تهران را در مرتبه ۱۰۴۵ معرفی کرده است.

زبان آمار در ایران، زبانی چندمنظوره است که می تواند حدفاصل سه ماه ۴۹۵ رتبه یکی از مراکز علمی را تغییر مکان دهد. از اینجاست که کسی در ایران به آمار اعتقادی ندارد و نباید داشته باشد، وقتی با مرجعی علمی این گونه برخورد آماری متضاد می شود که می توان به عینه خلاف آن را دید، چگونه می شود آمارهای متکثر را پذیرفت. آمار تولید فلان محصول، خسارت سرما و خشکسالی ها و آمار انتخاباتی. بگذریم. فرهاد رهبر ۴۸ ساله که زبان انتقادش را همگان شنیدند و دولتمردان برنتافتند، در آغاز ترم دوم سال تحصیلی جاری طی مراسمی نام خود را به عنوان سی و یکمین رئیس دانشگاه تهران ثبت خواهد کرد. آیا عمر ریاست ایشان طولانی خواهد بود یا همانند عمر ریاست عمیدزنجانی که آذرماه ۸۴ تا بهمن ماه ۸۶ دو سال و سه ماه را در کارنامه خود ثبت کرد، کوتاه بود. اگر دولت دهم با همین ترکیب تشکیل شود ظاهراً ادامه ریاست آقای رهبر جز با اختلاف سلیقه قطع نخواهد شد و اگر دولت دهم ترکیب دیگری داشته باشد، عمر ریاست رهبر کمتر از عمیدزنجانی خواهد بود. آیا رهبر باز هم زبان و قلم انتقاد را این بار از مرتبه دانشگاهی خود به کار خود به کار خواهد گرفت یا اینکه با همین روند فعلی شیوه ریاست بر دانشگاه را ادامه خواهد داد و یکی دو سال دیگر از پله های فعلی رتبه بندی به مراتب سقوطی سریع تر خواهد داشت؟ باید صبرکرد.

نعمت احمدی

وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی