شب فرهاد ورهرام ـ مستندساز پیشكسوت با سخنرانی و ارایهی مقالاتی برای این مستندساز مردمنگار برپا شد.
طی مراسمی كه بعدازظهر روز گذشته، در فرهنگستان هنر برگزار شد، دكتر كتایون فرداپور، دكتر محمد تهامینژاد و علی دهباشی حضور یافتند و در مورد سینمای مردمنگار فرهاد ورهرام سخن گفتند.
علی دهباشی سردبیر مجله بخارا گفت: بیشك، سینمای مردمشناسی ایران وامدار فرهاد ورهرام است.
او این نشست را شصتوچهارمین شب از شبهای بخارا دانست و گفت: علایق اولیه ورهرام به سینما از سینمایی در بروجرد به نام «سینما داریوش» آغاز میشود. در آن سینما آثار منتخب تاریخ سینما به نمایش گذاشته میشد و خلاصه آنكه فرهاد ورهرام پس از گرفتن دیپلم به تهران میآید و در كنكور مدرسه عالی سینما تلویزیون شركت میكند.
دهباشی در ادامه به آشنایی ورهرام با فریدون رهنما اشاره كرد و افزود: پس از این آشنایی ورهرام در هیئت یك بازیگر در نقش صنعتگر در فیلم«پسر ایران از مادرش بیخبر است» ایفای نقش میكند و بعد در كنكور مدرسه عالی تلویزیون پاسخ مثبت میگیرد و چندسال بعد است كه یعنی در سال ١٣٥٣، آشنایی او با دكتر افشار نادری اتفاق میافتد كه زمینهساز یك جریان عمده در كارهای ورهرام تاكنون است.
او همچنین از مسوولیتهای مختلف ورهرام یاد كرد و گفت: مسئولیت او از واحد فیلم و عكس در بخش مردمشناسی موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران آغاز میشود و در سالهای بعد مسوول واحد فیلم، فیلم و عكس و كارشناس تحقیق در موسسه پژوهشهای دهقانی و روستایی ایران میشود. در سالهای بعد نیز مسئولیت واحد فیلم و عكس و كارشناس تحقق در مركز تحقیقات روستایی و اقتصاد كشاورزی را برعهده میگیرد.
سردبیر مجله بخارا، در ادامه به ذكر مجموعه فعالیتهای ورهرام پرداخت و در پایان گفت: لازم است اشاره كنم كه آثار سینمایی فرهاد ورهرام در موزهی مردمشناسی پاریس، موزه مردمشناسی وین، فستیوال مردمشناسی جهان سوم در فرایبورگ، فستیوال مردمشناسی در هلسینكی، خانهی سینمای تهران، انجمن فرهنگی ایران و فرانسه و بیستودو مركز فرهنگی داخلی و خارجی به نمایش درآمده است. و آنچه در این مجال كوتاه عرضه شد نگاهی گذرا به كارنامه هنری او بود و بیشتر قصد یادآوری یك زندگی پر از كوشش و تلاش مردی كه به تاریخ، فرهنگ و جغرافیای سرزمینش عشق میورزد و بدون شك سینمای مردمشناسی ایران وامدار فرهاد ورهرام است و شاید چندین جلسه اینگونه بتواند اهمیت آثار ورهرام را در حوزهی سینمای مردمشناسی نشان دهد.
در ادامه این برنامه، دكتر كتایون فرداپور طی مقالهای به بررسی آثار فرهاد ورهرام پرداخت.
در بخشیهای از این مقاله آمده است: «آثار آقای ورهرام در آن واحد دارای دو بعد هنری و علمی است. ارزش هنری آن موجب میشود كه تراز پژوهندگی و دانشی آن بهتر نمایان شود و تحقیقی دلنشین و زیبا حاصل آید. بر اثر دقتی كه در این دستاوردهای بزرگ هست، سرزمین ایران را میتوانیم بهتر بشناسیم.»
«از اینجاست كه شناخت ایشان از گوشه و كنار این خطهی وسیع، با تنوع جغرافیایی و اقوام و مردمی گوناگون ما را به شناخت بهتر فرهنگ ایرانی راهبر میشود.»
«آداب و رسوم و فولكور ضمن دگرگونی دایمی، در مواردی بسیار، در طی تاریخ ثبت میماند. آثار ورهرام از اینجهت، تاریخ را به زمان حال و جغرافیای ایران پیوند میزند. از روی آثاری كه او در توصیف عروسی مقدس پیر شالیار و قربانی شتر در كاشان و مراسم قالیشویان مشهد اردهال ساخته است، نكتههایی از تاریخ ایران روشن میشود»
دكتر فرداپور، ضمن ارایهی بخشهایی از آداب و رسوم و تاریخ ایران در پایان این مقاله، عنوان كرد: «تدبیر مهمی كه هخامنشیان اتخاذ كردند و به عمل آوردند، تجدیدنظرهاهی دایمی و تازه گردانیدن باورها و عقاید و آداب و رسوم در گذر زمان است. این شیوهای است كه در پرتو آن بسیاری از سنتهای دیرینه هنوز تازه و زنده و امروزی به نظر میرسد. به همین جهت است كه دستاوردهای هنری / علمی فرهاد ورهرام را، در گردآوری دقیق و زیبای فرهنگ مردم، هم بسیار تازه مییابیم و هم بازگویندهی تاریخی دیرینه و پرتفصیل.»
محمد تهامینژاد، مستندساز و پژوهشگر سینما، سخن گفتن دربارهی فرهاد ورهرام را برای خودش افتخار دانست و گفت: سینمای مستند امكانی بهوجود آورده كه به واسطهی آن تاریخ صدسال گذشته ایران در زمینههای مختلف به ثبت رسیده است و فیلمهای سینمای مستند بهعنوان سندی قابل پژوهش محسوب میشوند.
او همچنین عنوان كرد: در صحبتی كه در گذشته با ورهرام داشتم، او میگفت: كه باید مراسم بزرگداشت هنرمندان از حالت تجلیل خارج شود و به نقد تكتك آثار آنها پرداخته شود. من نیز ضمن تبریك این شب به فرهاد ورهرام، در قالب مقالهای سعی دارم تا به بررسی آثار او بپردازم. البته معتقدم، پژوهش درباره آثار ورهرام نیازمند سمیناری است كه به نظر من حتما باید برگزار شود. چراكه فیلمسازانی مانند ورهرام در سینمای ایران و جهان كمتر دیده میشوند و بیشك ورهرام از بزرگترین مستندسازان ایران و جهان است.
او در ادامه در قالب مقالهای ورهرام را یكی از پیگیرترین سازندگان فیلمهای مردم نگار در ایران دانست و به دنبالهروی او از دكتر نادر افشار نادری اشاره كرد و در توضیح آثار او گفت: صامتبودن در فیلمهای مردمنگاری و در عصر فیلمهای ناطق، پدیده عجیبی نیست و ارتباطی به شأن و جایگاه این آثار ندارد.
الآن هم چنین فیلمهایی فراوان ساخته میشود. از نظر ساختاری نیز بین فیلمهای داستانی و مستند صامت، تفاوتی وجود دارد. در فیلمهای صامت داستانی تعامل و گفتوگو هست و گفتوگوها از طریق میاننویس برای مخاطب ارایه میشود. اما در فیلمهای مستند صامت، درون صحنهها، اگر گفتوگویی باشد برای مخاطب آشكار نمیشود و در این فیلمها هیچگونه تصمیم جمعیای گرفته نمیشود و همهچیز بسیار غریزی است.
تهامینژاد در ادامه، یكی از مهمترین وجوه تحلیل شناخت را شیوه فیلمسازی فیلمسازی او دانست و افزود: در برخی فیلمهای جدیدتر ورهرام، با نوعی تعامل انسانی رو در روی دوربین روبهروئیم. یا بهتر بگوییم، فیلمها، اینگونه آغاز میشوند. این وجه جدیدی است كه در فیلمهای قدیمیتر سینمای مردمنگار از جمله آثار ناصر تقوایی هم وجود ندارد.
در ادامه این مقاله درباره فیلم «عروسی مقدس پیر شالیار» ساخته فرهاد ورهرام آمده است: در این فیلم، با مقدمهای كه در یك فاصله نمایشی، روبه دوربین صحبت میكند آغاز میشود. این حادثهی تازهای است كه در سینمای مستند مردمنگار رخ داده است.
«در فیلمهای ورهرام تماشاگر مستقیما در برنامهریزیهای انسانی برای اقدام فرهنگی حضور نمییابد. به ویژه، نوعی سامان مییابد كه ما غالبا با نتایج و جریان آیینی روبهرو هستیم. همان حركت غریزی و زمان و مكان اسطورهای كه فرا میرسد و مردم هر یك در آن نقشی برعهده میگیرند و این یك آگاهی فرامتن یا حتا ممكن است غیرپژوهشی باشد.»
«ورهرام، شاید به خاطر آموزشاش و یا تعریفی كه از مردمنگاری دارد، مردمنگاری را با تعریف «نگاه به سرزمینهای دور» پذیرفته و دنبال كرده است.»
در ادامه محمد تهامینژاد مطرح كرد: «به هر صورت فیلمها نشان میدهند كه برای ورهرام، عنصر ناشناخته و یا كمتر شناختهشده فرهنگ، جذاب بوده است و به آن تأكید میورزد.»
«ورهرام غالبا به مرزشناسیها، عكاسیها و آشنایان محلی به موضوع دسترسی مییابد و تا كاملا به كار مسلط نشود به فیلمبرداری نمیپردازد.»
نمایش فیلم «عروسی مقدس پیر شالیار» بخش دیگری از این مراسم بود و پس از آن نیز فرهاد ورهرام و دكتر فرداپور به سئوالات تماشاگران پاسخ دادند.
فرهاد ورهرام هم در سخنان كوتاهی از برگزاری این مراسم تقدیر، تشكر و قدردانی كرد.
اخبار
فرهنگی و هنری 
آلبوم
بی نشان 
