بحث خشكسالی امسال آنقدر داغ شد كه با وجود نویدهای وزیر نیرو مبنی بر پرآب بودن سدهای كشور در سال جدید، كمبود آب و برق از آغاز اردیبهشت‌ماه اثرات خود را نشان می‌دهد. در حالی‌كه معاون وزیر در آبان‌ماه و بهمن‌ماه خبرهایی از كم شدن ریزش‌های جوی و آب ذخیره سدهای برق‌آبی می‌داد، وزیر همچنان معتقد بود جای نگرانی نیست. رسول زرگر در آبان‌ماه، میزان بارندگی مهر‌ماه ۸۶ را ۷/۴ میلیارد متر مكعب بارندگی، معادل ۳ میلیمتر بارش در كشور اعلام كرد و گفت«میزان بارندگی هم نسبت به متوسط درازمدت و هم نسبت به مدت مشابه سال قبل، كاهش قابل توجهی یافته است.» و در بهمن ۸۶ درباره كاهش بارندگی گفت: «با توجه به كاهش ۲۰ درصدی میزان بارندگی‌ها در سال جاری، خشكسالی‌های احتمالی را در تابستان آینده برای كشور پیش‌بینی می‌كنیم.»

● پیش‌بینی‌ها اشتباه بود، مردم باید صرفه‌جویی كنند

معاون وزیر نیرو در فروردین‌ماه آب پشت سدهای جنوب را ۷ میلیارد متر مكعب عنوان كرد و گفت: «ذخیره آب پشت سدهای جنوب در سال آبی گذشته ۱۳ میلیارد متر مكعب بود» زرگر درحالی ذخیره آب سدهای جنوب را ۷ میلیارد مترمكعب معرفی می‌كند كه براساس محاسبات صورت گرفته، در حال حاضر موجودی آب سد دز ۷۰۰ میلیون متر مكعب، سد شهیدعباسپور۱۰۰ میلیون متر مكعب و سد كارون ۳ برابر با ۲۰۰ میلیون مترمكعب است و با توجه به این ارقام حجم آب مفید سدهای جنوب تنها ۱ میلیارد مترمكعب را نشان می‌دهد و چگونه گذراندن خشكسالی تابستان فقط بستگی به چگونگی مصرف و صرفه‌جویی دارد. استاندار خوزستان با اعلام خبر وجود بحران آب استان به ایسنا گفت: «با توجه به كم بودن نزولات و از سویی دیگر كمتر فعال شدن نیروگاه‌های برق آبی از اردیبهشت‌ماه امسال بحران آب و برق را پیش رو خواهیم داشت.»

حجازی فرهنگ‌سازی در جهت كاهش مصرف را عامل بازدارنده در بروز بحران‌های آب و برق عنوان كرد و گفت: «باید فرهنگ مصرف را به مردم القا كنیم.» این درحالی است كه معاون سیاسی ـ اجتماعی استاندار خوزستان می‌گوید: استان خوزستان از لحاظ وضعیت خشكسالی در بحران نبود و فقط ما در برخی موارد با چالش روبه‌رو هستیم.

مصرف برق استان خوزستان از سدهای برق‌آبی است و به همین دلیل نیز كمبود آب این استان، مشكل جدی برق را به دنبال خواهد داشت. طبق پیش‌بینی‌های صورت گرفته سدها برای تامین آب و برق استان حدود ۷ میلیارد متر مكعب آب نیاز دارند و امسال با توجه به شرایط خشكسالی كه یكباره به وجود آمد این پیش‌بینی‌ها به شكل خوشبینانه‌اش تبدیل به ۵ میلیارد مترمكعب شد. درحال‌حاضر با توجه به كاهش ۵۰ درصدی بارندگی درخوزستان حجم مفید و غیر‌مفید سه سد دز، كارون۳ و سد شهیدعباسپور برابر با ۲میلیارد مترمكعب است و حدود ۳میلیارد مترمكعب ورودی آب تا شهریورماه پیش‌بینی شده است و در مجموع میزان ذخیره آب نیروگاه‌های برق‌آبی استان به حدود ۵میلیارد مترمكعب می‌رسد، البته با احتساب به اینكه حجم غیر‌مفید آب سدها شامل بخش رسوبات آب است، این بخش را به عنوان آب قابل بهره‌برداری حساب نمی‌كنند و هنگامی كه ذخیره آب به این حجم مرده برسد، نیروگاه خاموش می‌شود. مدیرعامل برق منطقه خوزستان در این خصوص ۱۰ راهكار را برای صرفه‌جویی در مصرف برق ارائه كرد. تغییر ساعت شروع كار ادارات، استفاده از لامپ‌ها كم‌مصرف، كاهش روشنایی معابر در سطح خیابان‌ها، بلوارها، جاده‌های كمربندی، تعیین ساعات پایان كار اصناف ۲۱:۳۰، تغییر ساعت شیفت صنایع از صبح به نیمه شب و... از جمله آنهاست.

یكی از كارمندان اداره آب و برق اهواز نیز شنیده است كه می‌خواهند تیرهای چراغ براق را یكی در میان روشن كنند: «خشكسالی امسال خیلی بدجور است. ما در خانه خودمان خیلی سعی می‌كنیم برق را كمتر مصرف كنیم و دائما به بچه‌های خودم تذكر می‌دهم.» مجید صالحی با اشاره به گرمای زودهنگام امسال گفت: «درهفته اول اردیبهشت‌ماه سال جاری دمای هوا به ۴۰ درجه رسید و این باعث شد میزان مصرف انرژی نسبت به مدت مشابه ۳۹ درصد رشد داشته باشد و این درحالی است كه در سالیان گذشته چنین رشدی نداشتیم.»

تحمل كردن گرمای ۴۵ درجه و شرجی‌های تیر و مرداد، بدون برق برای خوزستانی‌ها غیر‌ممكن است و امكان صرفه‌جویی در ماه‌های تابستان كمتر می‌شود. شاید اگر پیش‌بینی خشكسالی به موقع صورت می‌گرفت مردم هم زودتر به فكر صرفه‌جویی در مصرف آب و برق می‌افتادند. اما خوشبینی‌های وزیر نیرو و تاكید بر اینكه مردم نگران آب نباشند سبب شد تا تقاضای مردم برای مصرف آب و برق بیشتر شود و سدها مجبور به تامین تقاضای افزایش یافته مردم شدند.

به‌طوری‌كه میزان مصرف انرژی در اهواز ۲۸ درصد نسبت به سال گذشته افزایش داشت به گفته روابط‌عمومی شركت توانیر، افزایش دمای هوا در نیمه اردیبهشت و به دنبال آن استفاده مشتركان از وسایل سرمایشی خصوصا در مناطق گرمسیر كشور باعث شده است نیاز به انرژی برق نسبت به زمان مشابه در سال گذشته حدود ۴۰۰۰ مگاوات افزایش یابد، این در حالی است كه ۳۵ درصد این افزایش در استان خوزستان بوده است؛ اما با وجود هشدارها و مطرح شدن مسئله در رسانه‌ها و از سوی مسوولان بررسی‌ها نشان می‌دهد طی هفته جاری میزان مصرف كاهش یافته و به ۴درصد رسیده است.

عباس موسوی كارمند دولت است و مدتی است ساعت كاری اداره‌اش تغییر كرده و از ۶ صبح تا ۱ بعد از ظهر شده است. موسوی در منطقه گلستان ساكن است و می‌گوید: «برق خانه‌مان خیلی زیاد و به مدت‌های طولانی می‌رود. تازه چند سالی بود كه از دست قطعی برق‌های زیاد تابستان راحت شده بودیم.» صالحی در رابطه با برنامه‌های این سازمان گفت: «پیش‌بینی كرده‌ایم اگر ساعات كار سازمان‌ها و ادارات تغییر و ۳۰ درصد مردم نیز در ساعات پیك مصرف حداكثر از یك كولر گازی استفاده كنند، هزار مگاوات در مصرف برق صرفه‌جویی می‌شود و در صورت نیاز به خاموشی، خاموشی‌ها را در مناطق مختلف تقسیم می‌كنیم.»

سمانه دانش‌آموز دبیرستان حضرت زهرا در منطقه امانیه است و می‌گوید: «امتحانات آخر سال یك هفته جلو افتاده و می‌گویند به خاطر كم‌آبی است.» كمبود آب امسال دامن كشاورزان را هم گرفت و به گفته دبیر انجمن صنفی كشاورزان دزفول به دلیل وجود كم‌آبی حدود ۳۰۰ هزار نفر در بخش كشاورزی با مشكل مواجه می‌شوند و تاكید كرد: «متاسفانه به نظر می‌رسد استانداری و سازمان آب و برق بحران كم‌‌آبی را آنگونه كه باید جدی نگرفته‌اند و در جلسات كارشناسی مسائل كشاورزی به صورت جدی به این مسئله توجه نداشته‌اند.»

دستورالعملی هم از سوی سازمان آب و برق به ماهیگیران مبنی بر اینكه هرگونه آبگیری در استخرها ممنوع شده و در صورت آبگیری، مركز پرورش‌دهنده پلمب می‌شود ابلاغ شد. مدیرعامل تعاونی تولید مجتمع پرورش ماهی آزادگان گفت: «حدود ۶ هزار هكتار مزرعه پرورش ماهی در سطح خوزستان تولیدی بالغ بر ۲۴ هزار تن در سال دارد كه در صورت اجرا شدن دستورالعمل سازمان آب و برق این میزان تولید به صفر خواهد رسید.» وی تاكید كرد: «چندین تعاونی پرورش ماهی در طی این چند سال اخیر برای بهبود و توسعه سیستم آبیاری مراكز خود در تلاش بوده‌اند و از بانك تسهیلات دریافت كرده‌اند. این تعاونی‌ها در صورتی‌كه بخواهند دستورالعمل سازمان آب و برق را اجرا كنند تولیدشان به صفر می‌رسد كه در آن صورت قادر به بازپرداخت وام نخواهند بود.»

● منتظرخشكسالی نبودیم

«كشور در سال جاری منتظر خشكسالی نبوده است» این جمله‌‌ را معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا در یك نشست خبری گفت. رسول زرگربا اشاره به اینكه از اول اسفندماه ۸۶ تاكنون خشك‌ترین ماه‌های سال را در ۴۰ سال اخیر پشت سر گذاشته‌ایم گفت: «با توجه به گذشت ۷‌ماه از سال آبی ۸۷-۸۶، میزان بارش و زمان و مكان آن و نیز تبخیر و درجه حرارت به نحوی بوده كه این سال كاملا متفاوت با ۴۰ سال اخیر است به نحوی كه می‌توان گفت كه وضعیت خارج از روند نرمال ۴۰ سال گذشته بوده است.»

آمارها نشانگر این است كه ۲۵ درصد بارش‌ها در پاییز، ۵۰ درصد در زمستان و ۲۵ درصد در فصل بهار رخ می‌دهد و در اردیبهشت‌ماه می‌توان سال آبی را به عنوان سال‌تر یا سال‌خشك نامید. میزان بارندگی امسال در مهر و آبان به صورت پراكنده و كم بود و آذرماه ۸۶ این میزان به میزان مناسبی افزایش یافت و همین مسئله باعث شد تا مسوولان كمی عجله كنند. زرگر نیز طی خبری در آبان‌ماه اعلام كرد: «پیش‌بینی می‌كنیم كه بارش‌های سال ۸۷-۸۶ نزدیك به نرمال باشد.»

مسوولان وزارت نیرو پیش‌بینی كرده بودند كه امسال نیز جزء سال‌های نرمال آبی قرار گیرد چراكه در ۴۰ سال اخیر معمولا دوره‌های سال‌های خشك و‌تر ۵ تا ۷ ساله است و بر اساس آمارها، امسال باید یكی از ۵ یا ۷ سال نرمال كشور رخ می‌داد، با این تصور كه آورد آب هم خوب خواهد بود اطلاع‌رسانی بر روی امكان مواجهه با خشكسالی كم شد و این امر افزایش تقاضای مردم برای مصرف را به دنبال داشت و در نهایت آب سدها به نسبت سال گذشته به میزان بیشتری تخلیه شد.

اما در دی‌ماه و بهمن‌ماه وضع فرق كرد و در حالی‌كه از میزان ریزش‌ها كم شد سرمای زیاد به وجود آمد و برف كم‌عمق را بر روی دامنه كوه‌ها حفظ كرد. زرگر در خصوص كاهش بارندگی اعلام كرد: «در این مدت ۱۰۰ میلیارد مترمكعب كاهش بارش را نسبت به متوسط داشته‌ایم، ولی برداشت عمومی مردم با توجه به بارندگی‌های زمستان اخیر چیز دیگری است» و بالاخره پیش‌بینی شرایط نرمال تبدیل به خشكسالی شد. «وضعیت آبی كشور را ۱۰ تا ۱۵ درصد پایین‌تر از شرایط نرمال پیش‌بینی می‌كنیم.» و از اسفند‌ماه بحث خشكسالی به طور جدی‌تر مطرح شد و وزارت نیرو، در بخش بحران مدیریت آب كشور، ستاد كاهش اثرات خشكسالی را تشكیل و توزیع آب سدها را برای تامین آب شرب در اولویت برنامه‌های این ستاد قرار داد و بر اساس آن بخش اعظم محدودیت‌ها برای آب كشاورز است و پیش‌بینی می‌شود بخش كشاورزی با محدودیت و خسارت ناشی از خشكسالی مواجه شود.

به طور كلی میزان بارندگی سال آبی۸۶، ۴۲درصد نسبت به میانگین سال مشابه و ۴۴ درصد نسبت به سال گذشته كاهش داشته است. نیروگاه‌های برق‌آبی جنوب از بزرگ‌ترین تامین‌كننده‌های برق كشور هستند معادل ۹۳ درصد برق آبی كشور را تامین می‌‌كنند و سهم سایر استان‌های كشور در تامین آن تنها ۷درصد است. سد مسجدسلیمان، سد شهیدعباسپور(كارون۱) و سد كارون ۳ هر كدام ظرفیت تولید ۲هزار مگاوات برق را دارند و ظرفیت سد دز ۵۲۰ مگاوات است. مخزن هر یك از این سه نیروگاه نیز ظرفیت ۳میلیارد مترمكعب آب را دارد. ولی این سدها زمانی می‌توانند این میزان برق را تولید كنند كه ارتفاع آب پشت سد حدود۴۰متر از تراز حداقل بالاتر باشد. ولی عموما سدها به دلایلی مثل كم بودن میزان ارتفاع آب، نیاز به تعمیر، نرسیدن سوخت و یا به دلایل ترمودینامیك و... نمی‌توانند به اندازه ظرفیت خود برق تولید كنند. در حال حاضر ارتفاع آب پشت این سدها كمتر از۱۰ متر و بالاتر از حد حداقل تراز است و سد دز با ۷۰۰ میلیون متر مكعب ذخیره آب ۴۵۰ مگاوات برق، سد شهیدعباسپور با۱۰۰ میلیون متر مكعب و سد كارون ۳ با ۲۰۰ میلیون مترمكعب آب هریك حدود هزار مگاوات برق می‌توانند تولید كنند. فراز رابعی غلامی، مدیر دفتر برنامه‌ریزی و كنترل منابع آب سازمان آب و برق خوزستان، در مصاحبه‌ای كه با روزنامه اطلاعات داشت، گفت: با وجود بارش‌های فراوان در كشور بیش از ۸۵ درصد حجم مفید مخازن سدهای استان خالی از آب است. رابعی غلامی افزود: میزان ورودی آب به مخازن سدها از ابتدای سال گذشته تا ابتدای بهمن ۳ هزار و ۷۳۸ میلیون متر مكعب بوده است كه این امر نشان از كاهش ۱۹ درصدی ورودی آب به مخازن سدهای خوزستان دارد.

سد كرخه در جنوب یكی از بزرگ‌ترین مخزن آب را با ظرفیت ثبت شده ۷میلیارد متر مكعب دارد و حداكثر آبی كه طی ۳ سال گذشته در آن پر شده ۴میلیارد متر مكعب بوده است. آب این سد به سمت هورالعظیم می‌رود و آب شوش، سوسنگرد، هویزه و روستاهای اطراف را تامین می‌كند. امسال آب این سد نیز به حدود ۲ میلیارد مترمكعب رسیده است ولی از معدود سدهایی است كه با مشكل خشكسالی مواجه نشده. این سد درحقیقت برای تامین آب حدود ۳۰۰ هزار هكتار زمین‌های كشاورزی در نظر گرفته شده و چون هنوز این زمین‌ها راه‌اندازی نشده است، سد كرخه می‌تواند آب مورد نیاز مردم منطقه را تامین كند ولی این آب قابل انتقال به دیگر قسمت‌های استان نیست. یك شهروند خوزستانی معتقد است: «به نظر می‌رسد اهوازی‌ها تابستان امسال را باید سفر كنند، می‌توانند به اروپا بروند، فرانسه، انگلیس،... اگرنشد، همین نزدیكی‌ها شمال ایران هم جای خوبی است، و اگر آنجا هم نشد همین بغل‌ها به سوسنگرد و روستاهای اطراف می‌رویم.»

● قبض‌های برق را جدی بگیرید!

اگر به قبض برق خود نگاه كرده باشید در گوشه چپ، قسمت پایین برگ قبض، قیمت هر كیلووات ساعت برق را طبق قانون برابر با ۷۷۳ ریال نوشته است. بدین معنی كه شما به عنوان پرداخت‌كننده باید به ازای هركیلووات ساعت برق مصرفی خود این مبلغ را بپردازید، این درحالی است كه در كشور ما مصرف‌كننده تنها بخش كوچكی از قیمت برق خود نزدیك به ۱۵۰ ریال را پرداخت می‌كند و بقیه مبلغ، حدود۶۰۰ریال به عنوان سوبسید دولت از پول نفت پرداخت می‌شود. بنابراین بین۸۰ تا۹۰درصد پول برق مشتری توسط دولت پرداخت می‌شود.

البته بسته به میزان مصرف نیز ممكن است سوبسید بیشتر یا كمتری دریافت كنید. اگر از مازاد مصرف، برق استفاده كنید، میزان درصد كمتری به مشتری تعلق می‌گیرد، به عنوان مثال با مصرف معمول و حتی كمتر ممكن است پرداخت ۱۰درصد مبلغ را برعهده بگیرید و با مصرف بیشتر۱۷ درصد قیمت پرداختی را باید از جیب خود بپردازید. برای تعیین قیمتی خود آن را پرداخت می‌كنید باید بهای پرداختی توسط مشتری را كه در همان قسمت سمت چپ نوشته شده بر دوره‌ مصرف كه در قسمت بالا، سمت راست قرار گرفته تقسیم كنید و برای مشخص كردن قیمتی كه دولت برای قبض برق شما می‌پردازد، می‌توانید بهای پرداختی توسط دولت را تقسیم بر مصرف دوره كنید.

با توجه به اینكه مدت كوتاهی است كه قبض‌های برق به این شكل درآمده است و توضیحات لازم برای مشتری در بخش كوچك، سمت چپ قبض به صورت واضح‌تر مشخص شده است، به نظر می‌رسد این یكی از تدابیر وزارت نیرو برای توجه مردم به میزان برق مصرفی خود باشد زیرا امكان افزایش قیمت‌ها و پرداخت آن از سوی مردم همچنان دشوار است و ممكن است تاثیر مطلوبی نداشته باشد. باید توجه داشت كه مردم كشور ما كمترین میزان قیمت برق را پرداخت می‌كنند و مبلغ ۱۵۰ ریال در مقابل قیمت دیگر كشورها، برابر با ۱۰۰۰ تا ۱۹۰۰ ریال بسیار ناچیز است. از این پس قبض‌ها را جدی بگیرید و مصرف آب و برق خود را كاهش دهید، زیرا دیگر كاری از دست مسوولان ساخته نیست.

صبا صراف