تحلیل وضعیت موجود غذا و تغذیه نشان دهنده آن است كه مشكل ناامنی نسبی غذا و تغذیه در كشور وجود دارد. بنا به گزارشات،سوء تغذیه به شکل كم وزنی، لاغری و كوتاه قدی و كمبود ریزمغذی ها به ویژه آهن، كلسیم، روی، ویتامین های A ،D و B۲ از مشکلات تغذیه ای مطرح درکشورمان به شمار می رود. روی آوردن اكثر خانواده ها به مصرف غذاهای آماده و پركالری باعث شده كه در ۲۰ سال اخیر چاقی در بین كودكان پنج ساله ایرانی به سه برابر افزایش یابد. بالا رفتن چربی نامطلوب خون، فشارخون بالا، تغذیه غلط و جاگرفتن تنقلات در برنامه غذایی روزانه قشر های مختلف نگران کننده است. بدخوری و پرخوری جوانان درحال حاضر باعث ابتلای اكثر آنها به بیماری های قلبی و عروقی، دیابت، چاقی و لاغری مفرط شده است. كوتاه قدی، كم وزنی شدید و پرخوری های مفرط در بین جوانان ایرانی باعث شده كه سوءتغذیه در میان این قشر به مرز هشدار برسد.

کارشناسان تغذیه می گویند، امروزه ثابت شده تغذیه صحیح بیشتر از ورزش، آب و هوای پاك و وضعیت روحی و روانی سالم در ایجاد شادابی، نشاط، افزایش طول عمر و تحرك آدمی نقش دارد. كمبود ریزمغذی ها با عوارض متعدد از جمله اختلال رشد جسمی و تكامل مغزی، كاهش بهره هوشی، كاهش قدرت یادگیری و افت تحصیلی، افزایش موارد ابتلا به بیماری ها و پوكی استخوان و در نهایت كاهش توانمندی های ذهنی و جسمی افراد، توسعه اجتماعی، اقتصادی كشور را به مخاطره می اندازد. از سوی دیگر در دهه اخیر اگرچه استانداردهای زندگی بهبود یافته به طوری كه دسترسی به مواد غذایی و خدمات بهداشتی افزایش یافته است اما پیامدهای منفی از جمله الگوی غذایی نامناسب، كاهش فعالیت بدنی و افزایش مصرف دخانیات به افزایش شیوع بیماری های مزمن مرتبط با تغذیه مانند بیماری های قلبی، عروقی، سرطان، دیابت و سکته های قلبی و مغزی و بیماری های اسکلتی استخوانی افزایش داشته است.

قرار گرفتن فست فودها در برنامه اصلی غذایی خانواده های ایرانی و استفاده از رژیم های لاغری غلط باعث شده كه عامه جامعه از فرهنگ غذایی سالم و صحیح دوری كنند. شیوع چاقی در سال های اخیر در کشور افزایش قابل توجهی داشته است. اكثر زنان با این خرافات غذایی و تفكر غلط كه شوید، كرفس و زیره یا هرنوع ماده گیاهی و غذایی به خودی خود باعث لاغر شدن افراد چاق می شود، رژیم لاغری می گیرند و این درحالی است كه لاغری و چاقی افراد تنها به میزان كالری دریافت شده از غذا بستگی دارد.

چاقی زمینه ساز بیماری های قلبی، عروقی، دیابت، افزایش فشارخون و سرطان هاست و ۳۰ درصد علل ابتلا به سرطان ها مربوط به چاقی است. گرایش به مصرف غذاهای آماده، سس های چرب، نوشابه های گازدار، پیتزاها با پنیرهای چرب و... به شدت رو به افزایش است و همراهی این الگوی تغذیه با زندگی كم تحرك سن ابتلا به بیماری های غیر واگیر را نسبت به نسل های قبل كاهش داده است.

بحث سوءتغذیه در ایران به قدری داغ شده که هفته گذشته رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در آستانه برگزاری کنگره بین المللی تغذیه در تهران گفت: تغذیه صحیح و علمی در کشور کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هاشمی رفسنجانی افزود: تغذیه درست و علمی از طرفی میزان سلامتی و تندرستی در کشور را افزایش می دهد و از دیگر سو موجب کاهش هزینه ها در سطح کلان خواهد شد.

به هر حال فرهنگ تغذیه ایرانی ها تغییر کرده و نبود زمان کافی برای صرف غذا و روی آوردن به طبخ سریع غذا باعث بیماری های نوین و ناشناخته ای در بین قشر های مختلف شده است. ایرانیان به تغذیه خود به شكل صحیح و درست توجه ندارند. اقشار پردرآمد مواد غذایی چرب كه خطرات بیشتری برای سلامتی دارد، استفاده می كنند و اقشار كم درآمد مواد تغذیه ای ارزان،که حاوی نشاسته و قند و از عوامل چاقی محسوب می شوند، استفاده می كنند.

این در حالی است که به گفته دكتر پریسا ترابی؛ رئیس اداره تغذیه وزارت بهداشت، مصرف پایین سرانه لبنیات، مصرف بالای روغن جامد، مصرف بالای مواد غذایی شور و شیرین و افزایش مصرف غذاهای آماده سبب شده تغذیه ما ایرانی ها، آسیب ببیند.

از دیگر تغییرات نامطلوب در رژیم غذایی می توان به افزایش انرژی دریافتی از غذای مصرفی (افزایش مصرف موادقندی و چربی ها)، و مصرف کم میوه و سبزی اشاره کرد.

اصلاح شیوه زندگی یك راهكار اساسی برای پیشگیری از بیماری های غیرواگیر و پیامدهای آن است و رعایت رژیم غذایی مناسب، اولین قدم مثبت در راستای پیشگیری از بیماری هاست.

با توجه به نقش تغذیه به عنوان یك شاخص قابل تغییر و اصلاح در بیماری های مزمن كه می تواند روی سلامت انسان تاثیر مثبت یا منفی بگذارد، سازمان جهانی بهداشت، كشورها را برای طراحی مداخلات گسترده مبتنی بر جامعه در زمینه كاهش مصرف مواد قندی، چربی و روغن، افزایش فعالیت بدنی، مصرف بیشتر میوه و سبزی، كاهش نمك در غذاهای فرآوری شده و كاهش مصرف دخانیات برانگیخته است. رژیم غذایی مناسب، ورزش و كاهش مصرف دخانیات مهم ترین عواملی هستند كه باید به آنها توجه شود.

افزایش بار بیماری ها چه به سبب بدخواری و ناترازی و چه به سبب كمبود های تغذیه ای، هزینه های سرسام آوری را به دولت تحمیل می كند. این هزینه ها به صورت سال های عمر از دست رفته در نتیجه مرگ های زودهنگام و همچنین سال هایی كه با معلولیت می گذرند قابل محاسبه است.