‌ بحران حاكم بر اقتصاد جهانی بیشتر از آن چیزی كه این روزها تحلیلگران اقتصادی از آن سخن می‌گویند باعث شده است شاخص‌های اقتصادی در كشورهای مختلف دستخوش تغییرات بزرگی شود. در این میان اما صاحبان نفت یا به تعبیری بهتر كشورهای تولید‌كننده نفت كه درآمدهای نفتی زیر بنای اقتصادی آنها را تشكیل می‌دهد بیش از سایر كشورها در معرض خطر قرار دارند.

به عبارتی دیگر می‌توان گفت كه هر چند بزرگان دولتی در اقتصاد‌های نفتی سعی دارند با تبلیغات سیاسی اوضاع اقتصادی خود را بهینه نشان دهند ولی این نكته را نباید از نظر دور داشت كه سقوط شاخص‌های سرمایه‌گذاری در صنایع نفتی آینده این گروه از صاحبان نفت را با مخاطره همراه كرده است. البته این اتفاق تازه‌ای نیست. می‌توان گفت كه چند سالی می‌شود تحلیلگران صنعت نفت با نگرانی از شل شدن جریان حركت سرمایه به سمت منابع تولید نفت سخن می‌گویند. به باور این گروه از تحلیلگران سقوط شاخص‌های سرمایه‌گذاری در صنایع نفتی معنایی ندارد جز اینكه در آینده‌ای نه‌چندان دور درآمد كشورهای نفتی در بن‌بست قرار می‌گیرد و این اتفاق می‌تواند بزرگ‌ترین بحران‌های اقتصادی را دامن بزند. در حال حاضر اما به نظر می‌رسد تا حد زیادی این مساله رخ داده است چون گزارش‌های موجود نشان می‌دهد كه در كنار كاهش تقاضای نفت ضعف صنایع نفتی نیز باعث شده درآمد كشورهای تولید‌كننده نفت در مدار نزولی قرار بگیرد.

● كاهش ۵۸۷ میلیارد دلا‌ری درآمد اوپك

بیشترین سقوط درآمدهای نفتی را اما شاید در حال حاضر اوپكی‌ها تحمل می‌كنند. در همین رابطه دیروز اداره اطلا‌عات انرژی آمریكا ( ‌) EIA در گزارشی پیش‌بینی كرد میزان درآمدهای نفتی اوپك از ۹۷۰ میلیارد دلا‌ر سال ۲۰۰۸ به ۳۸۳ میلیارد دلا‌ر در سال ۲۰۰۹ كاهش یابد.

به گزارش رویترز، در این گزارش آمده است: <كاهش مجدد تقاضا برای نفت اوپك و پایین ماندن قیمت نفت موجب می‌شود تا درآمدهای اوپك در سال ۲۰۰۹ با كاهش چشمگیری روبه‌رو شود و به كمتر از ۴۰۰ میلیارد دلا‌ر برسد.>در این گزارش میزان درآمدهای اوپك ۳۸۳ میلیارد دلا‌ر پیش‌بینی شده است كه در مقایسه با اعلا‌م ماه گذشته همین اداره با ۱۹ میلیارد دلا‌ر كاهش روبه‌رو بوده است، این در شرایطی است كه میزان درآمدهای اوپك در مقایسه با ۹۷۰ میلیارد سال گذشته با بیش از ۶۰ درصد كاهش مواجه است.اداره اطلا‌عات انرژی آمریكا با اشاره به احیای نسبی اقتصاد جهان در سال ۲۰۱۰، پیش‌بینی كرد: در این سال میزان درآمدهای اوپك مجددا افزایش می‌یابد و به ۵۰۳ میلیارد دلا‌ر می‌رسد.بر اساس این گزارش، در ادامه سال ۲۰۰۹ میزان تقاضا برای نفت اوپك معادل ۴۳۰ هزار بشكه در روز كاهش می‌یابد.

البته پیش از این اداره اطلا‌عات انرژی آمریكا در گزارشی دیگر سقوط سرمایه‌گذاری‌های صنعتی را دلیل اصلی كاهش پرشتاب درآمدهای نفتی اوپك اعلا‌م كرده بود. یعنی جایی كه برخی از اعضای آن اكنون بیش از هر زمان دیگری به نفت وابسته هستند و اقتصاد نفتی آنان شدیدا نفت‌گرفتگی را به نمایش می‌گذارد. برای اثبات آن ماجرا اقتصاد ایران می‌تواند بهترین مثال باشد. در سه و نیم‌سال گذشته دولتی‌های ایران بیش از ۲۸۰ میلیارد دلا‌ر نفت فروختند ولی در عمل نه‌تنها این اقتصاد نتوانست موقعیتی بهتر از سال‌های قبل به دست آورد بلكه از سوی دیگر اكثر تحلیلگران اقتصادی ایران می‌گویند كه بدترین افتادگی‌های اقتصاد نیز در این زمان نصیب اقتصاد ایرانی شده است. در این مدت میزان نقدینگی غیر‌مولد در اقتصاد ایران بیش از ۱۰۰ میلیارد دلا‌ر افزایش را مزمزه كرده است ولی فارغ از این نهادینه شدن بینش نفتی در بساط اقتصاد ایران اصلی‌ترین مولفه‌ای است كه با اشاره به آن تحلیلگران اقتصادی می‌گویند اقتصاد ایران در آینده سال‌های خوبی را پشت سر نخواهد گذاشت. این پیش‌بینی دقیقا نقطه عطف نگرانی كارشناسان جهانی است چون سقوط سرمایه‌گذاری‌های صنعتی موجب زمینگیر شدن اقتصاد كشورهایی از این دست خواهد شد. این دقیقا همان چیزی است كه چند روز پیش امیر قطر نیز در مورد آن سخن گفت.

● هشدار قطری‌ها

امیر قطر درباره تاثیر بحران اقتصاد جهانی و كاهش بهای نفت بر سرمایه‌گذاری‌های نفتی به‌شدت هشدار داد و از آینده‌ای ‌ناگوار سخن گفت. به گزارش شبكه تلویزیونی الجزیره، شیخ حمدبن خلیفه آل‌ثانی در دیداری با خبرنگاران خاطرنشان ساخت: <ركود اقتصادی كشورهای بزرگ واردكننده نفت باعث كاهش سرمایه‌گذاری‌ها در طرح‌های نفتی كشورهای تولیدكننده نفت خواهد شد.

وی افزود: كاهش بهای نفت و كاهش سرمایه‌گذاری‌ها در بخش نفت تاثیر منفی بر اقتصاد كشورهای صادركننده نفت خواهد گذاشت.

عبدالله بن حمد العطیه وزیر انرژی قطر هم در حاشیه این كنفرانس در مصاحبه با الجزیره گفت: <اگر قیمت‌های نفت به اندازه‌ای نباشد كه حداقل سود اقتصادی را برای طرح‌های جدید تضمین كند، بدون شك بسیاری از طرح‌های انرژی با لغو یا تعویق روبه‌رو خواهند شد.>

این هشدار قطری‌ها باعث شد در چند روز گذشته بسیاری از كارشناسان با جدیت بیشتری بحران كاهش سرمایه‌گذاری در صنایع نفتی را مورد ارزیابی قرار دهند. در همین رابطه شبكه تلویزیونی راشا تودی به نقل از تعداد زیادی از تحلیلگران می‌گوید: <كاهش سرمایه‌گذاری در اكتشاف میادین جدید نفت، در آینده‌ای نه‌چندان دور باعث افزایش شدید قیمت نفت خام و به‌وجود آمدن بحران دیگری خواهد شد.>در ادامه این گزارش می‌آید: كارشناسان اقتصادی معتقدند با توجه به نوسانات شدید قیمت نفت خام در بازارهای جهانی، كشورهای صادركننده نفت باید تلا‌ش كنند اقتصاد خود را از حالت تك‌محصولی و وابستگی شدید به درآمدهای ناشی از صادرات نفت خام خارج كنند.

مایكل كالوی كارشناس اقتصادی گفت: به نظر من دولت روسیه درخصوص سیاست‌های كلی مدیریت و سرمایه‌گذاری درآمدهای هنگفت حاصل از فروش نفت خام در زمان بالا‌ بودن قیمت آن، بسیار موفق عمل كرده است.ناظم فواض‌القدسی مدیرعامل شركت سرمایه‌گذاری ابوظبی با اشاره به شكوفایی بخش ساخت و ساز در دبی كه قسمت عمده آن مربوط به درآمدهای حاصل از صادرات نفت خام بود، گفت: روسیه نیز می‌تواند از نمونه دبی و امارات عربی متحده سر مشق بگیرد. خلیل الزیدانی در همین رابطه افزود بحرین نیز تلا‌ش كرده است از میزان وابستگی اقتصاد این كشور به فروش نفت خام بكاهد. در پایان این گزارش مایكل كالوی خطاب به خبرنگار این شبكه گفت: نوعا افزایش یا تنزل قیمت نفت خام در بازارهای جهانی از چرخه‌های دوره‌ای تبعیت می‌كند اما با توجه به پیچیدگی فوق‌العاده مناسبات اقتصادی و سیاسی جهانی، پیش‌بینی زمان دقیق اوج‌گیری یا سقوط قیمت نفت خام برای كارشناسان اقتصادی بسیار دشوار است. ولی این نكته را نباید فراموش كرد كه بحران سرمایه‌گذاری اكنون اوضاع نفت را به‌شدت تهدید می‌كند.>

● توقف تولید نفت در كویت

در چنین شرایطی كه بسیاری از كارشناسان با نگرانی شدید از آینده تلخ تولید نفت سخن می‌گویند در نظر بگیرید كه یك اتفاق طبیعی نیز جریان سقوط شاخص تولید طلا‌ی سیاه را تسهیل كند. این اتفاق دقیقا روز قبل برای كویتی‌ها رخ داد و آنها به خاطر این واكنش ناگهانی طبیعت باید تا چند روز چشم روی درآمدهای نفتی ببندند. گروهی از آگاهان صنعتی بروز چنین واقعه‌ای را به پای فرسودگی صنایع نفتی می‌نویسند. پدیده‌ای كه در حال حاضر در بسیاری از كشورهای نفتی وجود دارد و افول سرمایه‌گذاری‌های صنعتی می‌تواند زمینه این فرسودگی را گسترده‌تر ‌كند. <در پی وقوع توفان شدید در كویت، تولید نفت این كشور متوقف شد.> این دقیقا عین خبری است كه دیروز به نقل از سخنگوی شركت ملی نفت كویت روی تلكس‌های خبری قرار گرفت. وی به خبرنگاران گفت: توفان شن و بادهای شدید باعث شد تا تولید نفت این كشور متوقف شود.

وی تصریح كرد: با توقف تولید نفت، تمامی عملیات حمل‌ونقل نفت نیز متوقف شد.صادرات كویت كه پنجمین تولیدكننده بزرگ اوپك به شمار می‌رود شامل نفت خام، گاز طبیعی مایع و دیگر فرآورده‌های نفتی است. دیروز بعد از وقوع این حادثه مدیر اجرایی شركت انگلیسی بی‌پی نیز كاهش سرمایه‌گذاری در صنعت نفت را عامل اصلی این اتفاق دانست و خطاب به سرمایه‌گذاران گفت كه غیبت آنان از میادین صنعتی می‌تواند بحران‌ساز باشد. او پیش از آن نیز وقتی داشت از زیان فرسودگی صنایع نفتی در كنفرانس سالا‌نه موسسه تحقیقات انرژی كمبریج سخن می‌گفت سرمایه‌گذاران را مورد خطاب قرار داد و از آنها خواست تا صنعت نفت را دریابند اما با توجه به شرایط حاكم بر اقتصاد جهانی می‌توان به همین سادگی سرمایه‌گذاران را به حضور در میادین نفتی دعوت كرد.مدیر اجرایی شركت بی‌پی همچنین می‌گوید: با وجود بروز ركود اقتصادی، تقاضای جهانی انرژی در بلندمدت همچنان رو به افزایش است.تونی‌هاوارد گفت: شركت‌های بخش انرژی نباید سرمایه‌گذاری برای ایجاد ظرفیت‌های جدید را با وجود كاهش بهای نفت خام كه از ژوئیه ۲۰۰۸ تاكنون ۱۰۰ دلا‌ر برای هر بشكه كاهش یافته است، متوقف سازند.هاوارد كه در هوستون ایالا‌ت‌متحده آمریكا سخن می‌گفت، ادامه داد: این چالشی است برای همه ما كه اجازه ندهیم كاهش دوره‌ای بهای نفت سبب آسیب رساندن به ظرفیت سرمایه‌گذاری در آن شود.وی تاكید كرد: در یك دهه آینده، بی‌پی به‌طور میانگین سالا‌نه ۶ میلیارد دلا‌ر در پروژه‌های خود در آمریكا سرمایه‌گذاری خواهد كرد.

● صنعت نفت ایران و نیاز به ۱۵۵ میلیارد دلا‌ر سرمایه

توقف پروژه‌های شركت ملی نفت ایران در سال آینده

سیف‌الله جشن‌ساز از نیاز ۲۴ میلیارد دلا‌ر اعتبار برای اجرای پروژه‌های شركت ملی نفت ایران در سال آینده خبر داد و گفت: بودجه پیش‌بینی شده برای این شركت در سال ۱۳۸۸، ۴/۳ میلیارد دلا‌ر تا ۶/۳ میلیارد دلا‌ر است. ‌

مدیرعامل شركت ملی نفت ایران كه با خبرنگاران سخن می‌گفت با اعلا‌م این خبر اظهار داشت: بر اساس رایزنی میان وزیر نفت با رئیس‌جمهور، مقرر شد بخشی از كسری بودجه شركت ملی نفت ایران از طریق تخصیص ۲ میلیارد دلا‌ر از محل سپرده‌های بانك مركزی در اختیار این شركت قرار گیرد كه این مهم اگرچه كمك مطلوبی به‌شمار می‌آید اما كافی نیست.

وی بودجه اختصاص‌یافته به شركت ملی نفت ایران در سال آینده را ۴/۳ میلیارد دلا‌ر تا ۶/۳ میلیارد دلا‌ر اعلا‌م و تصریح كرد: بر اساس آمار اعلا‌م شده از سوی گروه كارشناسی برنامه‌ریزی شركت ملی نفت ایران، بودجه مورد نیاز این شركت در سال آینده ۲۴ میلیارد دلا‌ر (این رقم با احتساب مجوزهایی است كه برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی داده شده است) است كه این رقم با هدف دستیابی به چشم‌انداز ۲۰ ساله كشور اعلا‌م شده است.

وی با بیان اینكه در سال پایانی برنامه چهارم توسعه به ۲۴ میلیارد دلا‌ر منابع مالی نیازمندیم، گفت: بر اساس پیش‌نویس برنامه‌های پنجم توسعه در شركت ملی نفت ایران به ۱۵۵ میلیارد دلا‌ر سرمایه‌گذاری نیاز است.جشن‌ساز با بیان اینكه میانگین هر بشكه نفت خام در سال آینده بر پایه نفت ۵/۳۷ دلا‌ر در نظر گرفته شده است، گفت: سال آینده برای انجام سرمایه‌گذاری در پروژه‌های شركت با كسری بودجه مواجه می‌شویم كه این موضوع چالش مهمی است كه در سال آینده با آن روبه‌رو هستیم.مدیرعامل شركت ملی نفت ایران درباره واگذاری شركت‌های تابعه شركت ملی نفت ایران به بخش خصوصی گفت: ما خود را متعهد به رعایت قوانین اصل ۴۴ قانون اساسی می‌دانیم و هیچ‌گونه مشكلی برای واگذاری شركت‌ها به بخش خصوصی نداریم.

جشن‌ساز افزود: در سال جاری چندین نوبت شركت‌های نفتی را كه شامل واگذاری به بخش خصوصی می‌شوند ازجمله شركت حفاری شمال، شركت خدمات هلی‌كوپتری، همچنین بیش از ۱۰ شركت دیگر را برای واگذاری معرفی كردیم.

وی درباره واگذاری شركت پترو ایران به بخش خصوصی گفت: با توجه به اینكه سه پروژه مهم شركت ملی نفت ایران ازجمله پروژه انتقال گاز میدان سلمان در دست شركت پترو ایران بود، وزیر نفت در نامه‌ای به رئیس‌جمهور خواستار تاخیر در واگذاری این شركت شد كه درخواست ایشان از جانب رئیس‌جمهور مورد تایید قرار گرفت.جشن‌ساز تصریح كرد: تا آنجایی كه ما اطلا‌ع داریم واگذاری شركت پترو ایران تاكنون باطل نشده است.

به گفته وی، امسال یكی از بهترین سال‌های سرمایه‌گذاری شركت ملی نفت ایران نسبت به ۳۰ سال گذشته بود.