آيين ويژه سنتى ۲۶ عيد ماه
طبرى هر سال در تاريخ ۲۸ تيرماه
شمسى در بيشتر روستاهاى استان
برگزار مىشود.در روستاى امامزاده
حسن سوادکوه اين مراسم با آداب
خاصى انجام مىشود. اين رسم به جشن
مردگان نيز معروف است.
براساس سنت رايج و باورهاى
مردم؛ در زمانهاى قديم فريدون
پادشاه پيشدادى به خونخواهى پدرش
جمشيد شاه، ضحاک پادشاه را سرنگون
مىکند. مردم خبر پيروزى را در شب با
آتش زدن بوتهها به يکديگر اطلاع
مىدهند و فرداى آن روز با برپايى
جشن و مسابقه کشتى اين پيروزى را
گرامى مىدارند.
امروزه نيز اهالى روستاهاى
اطراف همگى به امامزاده حسن
مىآيند و علاوه بر خيرات کردن
براى اموات خود و روشن کردن شمع روى
مزارها، تماشاگر مسابقه کشتى سنتى
لوچو مىشوند. در اين روز
کشتىگيران سوادکوه در اين محوطه
گرد مىآيند و به مصاف هم مىروند.
در مناطق جلگهاى جشن مردگان
در آرامگاهها برگزار مىشود.
مراسم وَرْف چال (جاه برف)
يکى از مراسمهاى قابل توجه
در ارتباط با آب در روستاى اسک واقع
در جاده هراز مراسم ورف چال است. اين
مراسم در يکى از روزهاى جمعه، در
فاصله اول تا پانزده ارديبهشت ماه
که آخرين برفهاى زمستانى در حال
ذوب شدن است، انجام مىشود. تاريخ
اجراى اين مراسم قبلاً از طرف
بزرگان محل به اطلاع عموم رسانده
مىشود. در اين روز کليه مردان محل
جهت انجام مراسم ورف چال واقع در
دامنه کوه دماوند پس از صرف صبحانه
با همراه داشتن غذاى ظهر و بساط
ميوه و چاى از روستا خارج مىشوند.
در اين روز هيچ مردى حق ماندن در
روستا را ندارد و امور روستا در اين
روز در دست زنهاى محل است که با
اجتماع در مساجد و نقاط ديگر به
اجراى برنامههايى مانند عروس و
داماد، شاه-وزير بازى و ... سرگرم
هستند. از ورود هر مردى به داخل
روستا جلوگيرى مىشود. در صورتى که
مردى به تذکرات و اخطار آنها توجهى
نکند و داخل روستا شود به شدت با چوب
به وسيله زنهاى محل تنبيه
مىگردد.
مردان روستا پس از رسيدن به
محل ورف چال که از دوران گذشته چاهى
در آنجا براى جمعآورى برف به
وسيله شخصى به نام سيد حسن ولي حفر
شده و مقبره او نيز در روستاى نياک
محل زيارت اهالى منطقه است، اقدام
به جدا کردن قطعات برف از کوه
مىکنند و هرکس به توانايى خود
مقدارى از قطعات آخرين برف
زمستانى را به داخل چاه مىريزد.
مراسم ورف چال
پس
از پُرشدن چاه از برف و پوشانيدن در
چاه، مردان به صرف ناهار و چاى و
ميوه در اطراف چاه مىپردازند و
نماز به جاى مىآورند. سپس همگى به
روستا باز مىگردند. اين مراسم ريشه در مبارزه با
کمآبى براى مسافران و دامها در
فصل تابستان دارد. با توجه به اين که
منطقه مورد بحث در گذشته يکى از
مناطق دامدارى محسوب مىشد،
دامدارها براى تأمين آب مورد
نياز دامها در فصل تابستان که
برفهاى روى کوه آب مىشد، اقدام
به ذخيره برف در اين چاه مىکردند
تا در موقع کمآبي، آب مورد نياز
دامها را فراهم کنند. امروزه
منطقه مورد بحث اهميت گذشته خود را
از نظر پرورش دام از دست داده ولى
اين سنت قديمى همچنان در بين اهالى
محل ادامه دارد.
شب يلدا
شب اول زمستان را گَت چله
مىنامند. در اين شب بنا به سنت
ديرين همه افراد خانواده دور هم
جمع مىشوند و با خوردن هندوانه،
ماست و ميوه و آجيل سرماى فصل
زمستان را از خود دور مىکنند.
اعتقاد بر اين است که با خوردن ماست
يا هندوانه در شب يلدا، هرگز در
زمستان سردشان نخواهد شد. در اين شب
دختران دم بخت با پوشاندن صورت
خود، از هفتخانه چيزى مىگيرند،
اگر کسى آنها را نديد و نشناخت،
حتماً به آنچه نيت کردهاند،
خواهند رسيد.
مراسم ماه محرم
کليه تکايا، مساجد و خانهها
از چند روز پيش از ماه محرم
سياهپوش مىشوند و از روز اول
محرم مراسم عزادارى آغاز مىشود.
مردم در دسته و هيأتهاى
زنجيرزنى و سينهزنى به مساجد و
تکايا مىروند و کسانى که نذر
دارند نذورات خود را اعم از آش،
خرما، شربت و غذا ... بين مردم پخش
مىکنند.
در روستاى نوا از شهرستان
آمل، مراسم نخلگرداني معمول است.
از روز اول تا هفتم مردم به عزادارى
مىپردازند و سعى دارند تا در اين
روز کليه نذورات خود را ادا کنند. در
روز هفتم همه مردم به کنار نخل
مىروند و به آن سلام مىکنند.
اعتقاد بر اين است که نخل، تابوت
امام حسين (ع) است. در روز هشتم نخل را
بيرون مىآورند و در محلهها
مىگردانند. مردم نيز همراه نخل
مىروند. به اين مراسم اصطلاحاً
نخلگرداني مىگويند.
کسانى که نذر شير دارند در روز
هشتم، نهم، دهم، همراه نخلگردانى
شير بين مردم پخش مىکنند. نخل را به
در هر خانه که مىبرند، صاحبخانه
نذر خود مانند شربت، خرما، شير،
دود کردن اسپند را به جا مىآورد.
اگر نذر قربانى داشته باشند،
قربانى مىکنند.
در روز نهم و دهم محرم همين
مراسم صورت مىگيرد. در شب دهم
عاشورا، که شام غريبان است، نخل را
دور محله مىگردانند و همه مردم
پابرهنه و شمع به دست همراه نخل به
امامزاده مىروند و تا صبح به
سينهزنى و عزادارى مىپردازند.
تا چند سال پيش مراسم
تعزيهخواني نيز در محرم برگزار
مىشد. امروزه در روستاها کم و بيش
تعزيه خوانده مىشود.
